Một trong những thay đổi mang tính "cách mạng" trong bộ máy nhà nước Việt Nam vừa chính thức được xác lập. Với việc thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, hệ thống hành chính nước ta sẽ chuyển dịch sang mô hình 2 cấp, kéo theo sự thay đổi diện mạo của hàng loạt đơn vị hành chính quen thuộc như thành phố thuộc tỉnh hay thị trấn.

Tái cấu trúc đơn vị hành chính: Xã, phường lên ngôi, thị trấn lùi vào quá khứ

Theo quy định mới tại Điều 1 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sẽ được tổ chức lại một cách tinh gọn. Đáng chú ý nhất là việc hình thành các đơn vị hành chính cấp cơ sở bao gồm: xã, phường và đặc khu ở hải đảo. Điều này đồng nghĩa với việc danh xưng "thị trấn" sẽ chính thức không còn tồn tại trong hệ thống văn bản pháp luật mới.

Sự thay đổi này không chỉ là việc thay tên đổi họ mà còn phản ánh tư duy quản lý mới, tập trung vào hai cấp chính quyền thực thụ là cấp tỉnh và cấp cơ sở. Việc loại bỏ cấp trung gian giúp giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà, tăng cường tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền gần dân nhất.

Thực hư việc "xóa sổ" thành phố thuộc tỉnh từ ngày 01/7/2025

Nhiều người dân băn khoăn liệu các thành phố sầm uất như Thủ Đức, Biên Hòa hay Nha Trang sẽ đi về đâu? Thực tế, theo mô hình chính quyền địa phương ở đô thị mới, hệ thống chỉ còn bao gồm chính quyền ở thành phố trực thuộc trung ương và phường. Điều này dẫn đến một hệ quả pháp lý quan trọng: các thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương dự kiến sẽ được tổ chức lại.

Cụ thể, thay vì tồn tại như một cấp hành chính riêng biệt với bộ máy cồng kềnh, các đơn vị này sẽ được chuyển đổi mô hình để phù hợp với cấu trúc 2 cấp. So với Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, quy định mới đã lược bỏ cấp huyện trong cấu trúc chính quyền đô thị, tập trung quyền lực và nguồn lực về cấp tỉnh và cấp phường.

"Chính quyền địa phương ở đô thị gồm chính quyền địa phương ở thành phố trực thuộc trung ương và phường."

Lộ trình chuyển tiếp và giải quyết các vấn đề tồn đọng

Để tránh gây xáo trộn lớn trong đời sống xã hội, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 cũng đề ra lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Trong thời hạn 02 năm kể từ ngày 01/7/2025, Chính phủ sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn để phân định lại nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp chính quyền mới.

Đặc biệt, các văn bản hành chính do chính quyền cấp huyện, thành phố thuộc tỉnh ban hành trước ngày 01/7/2025 vẫn tiếp tục có hiệu lực thi hành nếu chưa bị thay thế hoặc bãi bỏ. Điều này đảm bảo tính liên tục của pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp trong giai đoạn giao thoa giữa hai mô hình cũ và mới.

Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền 2 cấp là một bước đi đột phá, phù hợp với tinh thần của Hiến pháp 2013 về việc tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị và hải đảo. Người dân cần chủ động cập nhật thông tin để thực hiện các thủ tục hành chính một cách thuận lợi nhất trong thời gian tới.