Ngày 09/12/2020 vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và thành lập Thành phố Thủ Đức thuộc TP. Hồ Chí Minh. Đây là một dấu mốc lịch sử, đưa mô hình "thành phố trong thành phố" lần đầu tiên đi vào thực tiễn pháp lý và quản lý đô thị tại Việt Nam.

Toàn cảnh đô thị TP. Hồ Chí Minh hiện đại trước ngưỡng cửa đổi mới mô hình chính quyền (ảnh minh họa)

Mô hình chính quyền đô thị đặc thù tại TP. Hồ Chí Minh

Việc thành lập Thành phố Thủ Đức không chỉ đơn thuần là sự hợp nhất địa giới hành chính của Quận 2, Quận 9 và quận Thủ Đức, mà còn gắn liền với việc triển khai Nghị quyết 131/2020/QH14 về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo đó, từ ngày 01/7/2021, TP. Hồ Chí Minh sẽ chính thức vận hành mô hình chính quyền mới, trong đó Thành phố Thủ Đức đóng vai trò là hạt nhân sáng tạo, tương tác cao phía Đông.

Khác với các quận nội thành (nơi không tổ chức Hội đồng nhân dân quận), thành phố thuộc thành phố vẫn duy trì cấp Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) để đảm bảo tính tự chủ và quyết định các vấn đề quan trọng tại địa phương.

Nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND thành phố thuộc thành phố

Theo quy định tại Điều 6 Nghị quyết 131/2020/QH14, HĐND thành phố thuộc thành phố (cụ thể là Thành phố Thủ Đức sắp tới) có những quyền hạn rất cụ thể và quan trọng:

"1. Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình, trong đó bao gồm dự toán chi của các đơn vị dự toán trực thuộc và dự toán chi của UBND phường trực thuộc; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương."

Bên cạnh đó, cơ quan này còn có quyền quyết định chủ trương đầu tư các chương trình, dự án đầu tư công nhóm B, nhóm C sử dụng vốn ngân sách phường theo quy định của Luật Đầu tư công 2019.

Trụ sở cơ quan hành chính nhà nước sẽ được kiện toàn để đáp ứng mô hình mới (ảnh minh họa)

Vai trò điều hành của Ủy ban nhân dân thành phố thuộc thành phố

Về phía cơ quan hành pháp, Điều 7 Nghị quyết 131/2020/QH14 nêu rõ UBND thành phố thuộc thành phố có trách nhiệm tổ chức thực hiện các Nghị quyết của HĐND cùng cấp. Đặc biệt, UBND thành phố sẽ trực tiếp giao nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội cho các UBND phường trực thuộc.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Với quy mô dân số và diện tích lớn, Thành phố Thủ Đức được kỳ vọng sẽ có bộ máy quản lý năng động hơn, giảm bớt các tầng nấc trung gian để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Thời điểm chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Theo lộ trình đã được phê duyệt tại Nghị quyết 1111/NQ-UBTVQH14, Thành phố Thủ Đức sẽ chính thức được thành lập từ ngày 01/01/2021. Tuy nhiên, việc tổ chức chính quyền đô thị theo mô hình mới sẽ bắt đầu thực hiện từ ngày 01/7/2021.

Đây là bước đi táo bạo nhưng cần thiết để TP. Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế của cả nước, tạo tiền đề để nghiên cứu nhân rộng mô hình này tại các đô thị lớn khác trong tương lai.