Trong văn hóa truyền thống của người Việt, sính lễ cưới hỏi vốn là một nét đẹp tượng trưng cho sự trân trọng của nhà trai đối với nhà gái. Tuy nhiên, ranh giới giữa "tục lệ" và "yêu sách" đôi khi trở nên mong manh khi những đòi hỏi về vật chất vượt quá khả năng thực tế, trở thành rào cản ngăn cách các cặp đôi đến với nhau. Để chấn chỉnh tình trạng này, Chính phủ đã ban hành những quy định mới với mức xử phạt nghiêm khắc hơn.

Mức phạt tăng mạnh đối với hành vi yêu sách của cải

Theo quy định mới nhất tại Nghị định 82/2020/NĐ-CP vừa được ban hành ngày 15/07/2020, mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm chế độ hôn nhân và gia đình đã có sự thay đổi đáng kể. Cụ thể, tại điểm đ khoản 1 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:

1. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
...
đ) Cản trở kết hôn, yêu sách của cải trong kết hôn hoặc cản trở ly hôn.

So với quy định cũ tại Nghị định 167/2013/NĐ-CP (chỉ phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng), mức phạt mới đã tăng gấp nhiều lần. Điều này cho thấy thái độ kiên quyết của Nhà nước trong việc loại bỏ những hủ tục, biến tướng trong cưới hỏi gây ảnh hưởng đến quyền tự do kết hôn.

Thế nào là "Yêu sách của cải trong kết hôn"?

Nhiều người lo ngại rằng liệu việc nhà gái đưa ra yêu cầu về sính lễ theo phong tục địa phương có bị coi là vi phạm pháp luật hay không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần căn cứ vào giải thích từ ngữ tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Cụ thể, tại khoản 12 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nêu rõ:

Yêu sách của cải trong kết hôn là việc đòi hỏi về vật chất một cách quá đáng và coi đó là điều kiện để kết hôn nhằm cản trở việc kết hôn tự nguyện của nam, nữ.

Như vậy, một hành vi bị coi là "thách cưới" trái luật khi hội đủ các yếu tố:

• Đòi hỏi quá đáng: Những yêu cầu về tiền bạc, vàng bạc, tài sản vượt quá khả năng kinh tế của đối phương hoặc không phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
• Coi là điều kiện bắt buộc: Nếu không đáp ứng được thì không cho kết hôn.
• Mục đích cản trở: Hành vi này trực tiếp ngăn cản sự tự nguyện của đôi nam nữ.

Nếu việc trao nhận sính lễ diễn ra trên tinh thần tự nguyện, vui vẻ và phù hợp với điều kiện kinh tế của hai bên gia đình thì hoàn toàn không vi phạm pháp luật.

Thời điểm áp dụng quy định mới

Mặc dù Nghị định 82/2020/NĐ-CP đã được ký ban hành vào ngày 15/07/2020, nhưng người dân cần lưu ý mốc thời gian có hiệu lực. Quy định về mức phạt 5 triệu đồng này sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 01/09/2020.

Việc tăng mức xử phạt không chỉ mang tính răn đe mà còn là lời nhắc nhở về giá trị cốt lõi của hôn nhân: đó là sự yêu thương, thấu hiểu và tự nguyện. Sính lễ chỉ nên là nhịp cầu nối dài tình thân, thay vì là bức tường ngăn cách hạnh phúc lứa đôi.