Nhằm kiểm soát chặt chẽ và hạn chế việc xuất khẩu than nguyên liệu trong bối cảnh nguồn tài nguyên chiến lược này đang dần cạn kiệt, đồng thời giải quyết những lo ngại về việc Việt Nam phải nhập khẩu than chất lượng thấp, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư 108/2011/TT-BTC ngày 28/07/2011. Văn bản này sửa đổi, bổ sung quy định về thuế xuất khẩu và Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhiều mặt hàng quan trọng.

Nghịch lý xuất - nhập khẩu than và bài toán an ninh năng lượng

Theo số liệu từ Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), ngành than đang đứng trước một nghịch lý lớn. Trong khi mỗi tháng Vinacomin xuất khẩu gần 2 triệu tấn than (khoảng 20 triệu tấn mỗi năm), thì kế hoạch nhập khẩu than lại đang tăng dần. Dự kiến từ nay đến năm 2012, lượng than nhập khẩu vào khoảng 10 triệu tấn mỗi năm và con số này có thể lên tới 100 triệu tấn vào năm 2020.

Giới chuyên gia nhận định, việc tăng thuế xuất khẩu là bước đi cần thiết để bảo vệ tài nguyên. Thực tế, than xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là than anthracite chất lượng cao, trong khi nguồn hàng nhập về thường có chất lượng kém hơn, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao khi sử dụng trong các nhà máy nhiệt điện.

Chi tiết các mặt hàng điều chỉnh tăng thuế theo Thông tư 108/2011/TT-BTC

Kể từ ngày 11/09/2011, mức thuế suất mới sẽ chính thức áp dụng cho nhiều nhóm mặt hàng khoáng sản và vật liệu. Cụ thể:

• Mặt hàng than: Thuế xuất khẩu đối với than đá; than bánh, than quả bàng và nhiên liệu rắn tương tự; than cốc và than nửa cốc... sẽ tăng mạnh từ mức 15% lên 20%.
• Khoáng sản khác: Các mặt hàng bột hoá thạch silic, đất silic, quặng steatit tự nhiên, talc cũng được điều chỉnh tăng thêm 5%, lên mức 20%.
• Vật liệu gỗ: Thuế xuất khẩu tà vẹt đường sắt hoặc đường xe điện bằng gỗ tăng vọt từ 5% lên mức 20%.

"Việc điều chỉnh thuế suất lần này không chỉ nhằm tăng thu ngân sách mà quan trọng hơn là gửi đi tín hiệu mạnh mẽ về việc ưu tiên giữ lại nguồn tài nguyên phục vụ nhu cầu sản xuất điện và công nghiệp trong nước, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn."

Điều chỉnh thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng phụ trợ

Bên cạnh việc siết xuất khẩu, Thông tư 108/2011/TT-BTC cũng mang đến tin vui cho các doanh nghiệp sản xuất khi giảm thuế nhập khẩu cho nhiều nguyên liệu đầu vào:

• Các loại ống, phụ kiện bằng polyme etylen, propylen giảm từ 17% xuống còn 12%.
• Các bộ phận của giày dép (mũi giày bằng kim loại, gỗ) giảm từ 20% xuống 15%.
• Thuế nhập khẩu kính có cốt thép giảm từ 30% xuống còn 25%.

Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí sản xuất cho các ngành công nghiệp hạ nguồn, hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế năm 2011 còn nhiều thách thức.