Thị trường tài chính Việt Nam vừa đón nhận một bước ngoặt quan trọng khi Ngân hàng Nhà nước ban hành quy định mới nhằm minh bạch hóa và siết chặt hoạt động mua bán nợ. Theo đó, không phải tổ chức tín dụng nào cũng có thể tự do tham gia vào thị trường này nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn hệ thống.

Chuyên gia ngân hàng phân tích về các quy định mới trong hoạt động mua bán nợ (ảnh minh họa)

Rào cản nợ xấu dưới 3%: Điều kiện tiên quyết để mua nợ

Ngày 17/07/2015, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ký ban hành Thông tư 09/2015/TT-NHNN quy định về hoạt động mua, bán nợ của tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thay thế cho Quyết định 59/2006/QĐ-NHNN vốn đã không còn phù hợp với thực tiễn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng hiện nay.

Điểm đáng chú ý nhất tại khoản 3 Điều 5 Thông tư 09/2015/TT-NHNN quy định:

"Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chỉ được mua nợ khi được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận hoạt động mua nợ tại Giấy phép thành lập và hoạt động... và có tỷ lệ nợ xấu dưới 3%, trừ trường hợp mua nợ theo phương án tái cơ cấu đã được phê duyệt."

Quy định này được xem là một "bộ lọc" mạnh mẽ, chỉ cho phép những ngân hàng có sức khỏe tài chính tốt, quản trị rủi ro hiệu quả mới được phép mở rộng hoạt động sang lĩnh vực mua nợ. Ngược lại, đối với hoạt động bán nợ, các TCTD không phải xin phép Ngân hàng Nhà nước, nhằm tạo điều kiện tối đa cho việc khơi thông dòng vốn và xử lý nợ xấu tồn đọng.

Những "vùng cấm" và quy định nội bộ khắt khe

Để tránh tình trạng mua bán nợ lòng vòng, thiếu minh bạch, Thông tư 09/2015/TT-NHNN cũng thiết lập các quy tắc ứng xử nghiêm ngặt. Cụ thể, các TCTD không được phép bán nợ cho công ty con của chính mình, trừ trường hợp bán cho công ty quản lý nợ và khai thác tài sản (AMC) theo phương án tái cơ cấu. Đặc biệt, bên bán nợ tuyệt đối không được mua lại các khoản nợ đã bán.

Các cuộc họp hội đồng mua bán nợ sẽ phải tuân thủ quy trình nội bộ nghiêm ngặt hơn (ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, các ngân hàng phải ban hành quy định nội bộ về hoạt động mua, bán nợ trước khi thực hiện. Quy định này phải phân định rõ trách nhiệm giữa khâu thẩm định và quyết định, quy trình định giá và quản trị rủi ro. Điều này dựa trên nền tảng của Luật Các tổ chức tín dụng 2010 và Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010.

Quản lý ngoại hối và đồng tiền giao dịch

Về khía cạnh kỹ thuật, đồng tiền sử dụng trong mua bán nợ chủ yếu là Đồng Việt Nam. Việc sử dụng ngoại tệ chỉ được phép khi TCTD bán khoản nợ bằng ngoại tệ cho bên mua là người không cư trú. Các bên tham gia phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, đảm bảo mọi dòng tiền đều được kiểm soát qua hệ thống tài khoản ngân hàng được phép.

Việc ban hành Thông tư 09/2015/TT-NHNN vào thời điểm tháng 07/2015 cho thấy quyết tâm của Ngân hàng Nhà nước trong việc làm sạch bảng cân đối kế toán của hệ thống ngân hàng trước thời hạn hiệu lực 01/09/2015. Đây không chỉ là một văn bản hành chính, mà là công cụ để định hình lại thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp và an toàn hơn tại Việt Nam.