Ngày 05/05/2015, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 42/2015/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh. Đây được xem là khung pháp lý quan trọng nhất từ trước đến nay, đặt nền móng cho việc hình thành một phân khúc thị trường bậc cao tại Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những điều kiện vô cùng khắt khe về năng lực tài chính đối với các tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Bước ngoặt mới cho thị trường tài chính Việt Nam

Theo quy định tại Nghị định 42/2015/NĐ-CP, việc kinh doanh chứng khoán phái sinh không còn là sân chơi dành cho tất cả mọi người. Các tổ chức kinh doanh chứng khoán muốn tham gia phải được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện. Điều này nhằm đảm bảo tính an toàn và minh bạch cho một thị trường vốn có độ rủi ro cao như phái sinh.

Điều kiện 'khủng' về vốn đối với hoạt động môi giới và tự doanh

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Điều 4 Nghị định 42/2015/NĐ-CP chính là quy định về vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu. Cụ thể:

• Đối với hoạt động tự doanh: Công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu từ 600 tỷ đồng trở lên.
• Đối với hoạt động môi giới: Con số này lên tới 800 tỷ đồng. Đặc biệt, đơn vị môi giới phải được phép thực hiện cả hoạt động tự doanh chứng khoán phái sinh.
• Hoạt động tư vấn: Vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ không được thấp hơn vốn pháp định theo quy định của Luật Chứng khoán.

Trường hợp một doanh nghiệp muốn đăng ký trọn gói cả ba hoạt động: tư vấn, môi giới và tự doanh, mức vốn tối thiểu bắt buộc cũng phải đạt từ 800 tỷ đồng trở lên. Đây là một con số không hề nhỏ, đòi hỏi các công ty chứng khoán phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn lực tài chính trước khi gia nhập thị trường.

"Trường hợp đăng ký kinh doanh cả hoạt động tư vấn, môi giới và tự doanh chứng khoán phái sinh, vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu của công ty chứng khoán phải đạt tối thiểu từ tám trăm (800) tỷ đồng trở lên." - Trích điểm b khoản 1 Điều 4 Nghị định 42/2015/NĐ-CP.

Dịch vụ bù trừ và thanh toán: Rào cản cho các ngân hàng

Không chỉ dừng lại ở hoạt động kinh doanh trực tiếp, các dịch vụ hỗ trợ như bù trừ và thanh toán cũng được siết chặt. Nghị định 42/2015/NĐ-CP yêu cầu các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải đáp ứng mức vốn cực lớn:

• Thành viên bù trừ trực tiếp: Ngân hàng phải có vốn từ 5.000 tỷ đồng trở lên; Công ty chứng khoán là 900 tỷ đồng.
• Thành viên bù trừ chung: Ngân hàng cần đạt 7.000 tỷ đồng; Công ty chứng khoán là 1.200 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, các tổ chức này phải là thành viên lưu ký của Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam và không đang trong tình trạng kiểm soát đặc biệt hay đình chỉ hoạt động.

Lộ trình thực hiện và kỳ vọng thị trường

Theo quy định tại khoản 2 Điều 43 Nghị định 42/2015/NĐ-CP, văn bản này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2015. Việc đưa ra các tiêu chuẩn cao về vốn ngay từ đầu cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một thị trường chứng khoán phái sinh bền vững, tránh tình trạng phát triển ồ ạt nhưng thiếu chiều sâu và tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ hệ thống.

Các chuyên gia tài chính nhận định, trong ngắn hạn, số lượng các công ty chứng khoán đủ điều kiện tham gia sẽ không nhiều. Tuy nhiên, đây lại là cơ hội để các doanh nghiệp lớn khẳng định vị thế và thu hút các nhà đầu tư chuyên nghiệp, chuẩn bị cho một giai đoạn bùng nổ mới của thị trường tài chính Việt Nam trong những năm tới.