Trong nỗ lực tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã chính thức thông qua Đề án sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra. Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất chính là việc thay đổi mô hình hoạt động của lực lượng thanh tra trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội.

Bước ngoặt trong cải cách bộ máy thanh tra theo Kết luận 134-KL/TW

Ngày 28/3/2025, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Kết luận 134-KL/TW năm 2025. Văn bản này xác lập lộ trình cụ thể nhằm xây dựng hệ thống thanh tra "tinh, gọn, mạnh", tránh chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan.

Theo đó, mô hình tổ chức thanh tra tại các Bộ, ngành và địa phương sẽ có sự điều chỉnh mạnh mẽ. Thay vì duy trì quá nhiều đầu mối thanh tra chuyên ngành như trước đây, Nhà nước sẽ tập trung vào các đơn vị thực sự đặc thù và chuyển đổi các đơn vị khác sang hình thức kiểm tra chuyên ngành.

"Không tổ chức thanh tra chuyên ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam sau khi sáp nhập các tỉnh. Các cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành sẽ chuyển sang thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành theo quy định của pháp luật."

Vì sao không còn Thanh tra chuyên ngành BHXH Việt Nam?

Việc dừng tổ chức thanh tra chuyên ngành tại Bảo hiểm xã hội Việt Nam sau khi sáp nhập các tỉnh không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Ngược lại, đây là bước đi nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động kiểm soát. Các cơ quan BHXH sẽ tập trung vào chức năng kiểm tra chuyên ngành, đảm bảo việc thực thi chính sách bảo hiểm được nghiêm túc nhưng với quy trình thủ tục tinh giản hơn, giảm bớt gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp và người dân.

Những thay đổi quan trọng khác trong hệ thống thanh tra

Bên cạnh lĩnh vực bảo hiểm, Kết luận 134-KL/TW cũng nêu rõ việc hợp nhất Trường Cán bộ thanh tra và Viện Chiến lược khoa học thanh tra để tối ưu hóa nguồn lực đào tạo và nghiên cứu.

Đồng thời, hoạt động của Thanh tra các bộ sẽ kết thúc để sắp xếp lại thành các cục thanh tra chuyên trách trực thuộc Thanh tra Chính phủ. Các cục này sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm như:

• Giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Phòng, chống tham nhũng và lãng phí.
• Xử lý các vấn đề tiêu cực thuộc thẩm quyền của Thanh tra Chính phủ.

Các tổ chức thanh tra đặc thù được duy trì

Pháp luật vẫn cho phép duy trì một số tổ chức thanh tra có tính chất đặc thù do yêu cầu bảo mật hoặc tính chuyên môn sâu, bao gồm:

• Thanh tra Bộ Quốc phòng và Thanh tra Bộ Công an.
• Thanh tra Ngân hàng Nhà nước.
• Thanh tra Cục Hàng không và Cục Hàng hải Việt Nam.
• Thanh tra Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Đối với các đơn vị như Kho bạc Nhà nước, Cục Thống kê hay Cục Dự trữ Nhà nước, chức năng thanh tra cũng sẽ được chuyển đổi hoàn toàn sang kiểm tra chuyên ngành, tương tự như mô hình của BHXH Việt Nam.

Việc thực hiện nghiêm túc Kết luận 134-KL/TW được kỳ vọng sẽ tạo ra một bộ máy hành chính năng động, giảm thiểu sự chồng chéo và nâng cao niềm tin của nhân dân vào hoạt động thanh tra, kiểm tra của Nhà nước.