Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và tinh giản biên chế, việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp huyện, cấp xã đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống chính trị. Ngày 24/12/2018, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 37-NQ/TW, đặt ra lộ trình và tiêu chuẩn cụ thể cho việc sáp nhập các xã, huyện chưa đạt chuẩn.

Chủ trương lớn về tinh gọn bộ máy hành chính

Việc sắp xếp các ĐVHC không chỉ đơn thuần là sáp nhập về mặt cơ học mà còn nhằm mục tiêu tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế, giảm chi ngân sách nhà nước và mở rộng không gian phát triển cho các địa phương. Theo Nghị quyết 37-NQ/TW, mục tiêu đến năm 2021, cả nước phải cơ bản hoàn thành việc sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã chưa đạt 50% của cả hai tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số.

Tiêu chuẩn nào xác định đơn vị hành chính thuộc diện sáp nhập?

Căn cứ vào Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các tiêu chuẩn về diện tích và dân số được quy định rất rõ ràng cho từng loại hình ĐVHC (miền núi, đồng bằng, đô thị, nông thôn). Những đơn vị có quy mô quá nhỏ, không đảm bảo các tiêu chí này sẽ được xem xét để sáp nhập vào các đơn vị liền kề.

Cụ thể, các trường hợp thuộc diện bắt buộc sắp xếp bao gồm:

• ĐVHC cấp huyện, cấp xã có đồng thời cả hai tiêu chuẩn diện tích tự nhiên và quy mô dân số chưa đạt 50% quy định.
• Khuyến khích việc thực hiện sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã khác theo yêu cầu của địa phương khi bảo đảm yếu tố thuận lợi và được đa số nhân dân đồng thuận.

Lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2030

Lộ trình thực hiện được chia làm hai giai đoạn chính:

• Giai đoạn 2019 - 2021: Tập trung sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã chưa đạt 50% của cả hai tiêu chuẩn diện tích tự nhiên và quy mô dân số.
• Giai đoạn 2022 - 2030: Trên cơ sở tổng kết giai đoạn trước, xác định lộ trình để đến năm 2030 cơ bản hoàn thành việc sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã phù hợp với Quy hoạch tổng thể đơn vị hành chính quốc gia.

"Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã phải bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ, cách làm phù hợp, chặt chẽ, thận trọng, hiệu quả; bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng và sự đồng thuận của nhân dân."

Khuyến khích sáp nhập dựa trên sự đồng thuận của nhân dân

Một điểm đáng chú ý trong chủ trương này là sự tôn trọng ý kiến của người dân. Ngoài các đơn vị thuộc diện bắt buộc, Nhà nước khuyến khích các địa phương chủ động đề xuất sắp xếp các ĐVHC khác nếu thấy cần thiết và có lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, mọi phương án sáp nhập đều phải được lấy ý kiến cử tri và đảm bảo sự đồng thuận cao trong cộng đồng dân cư.

Việc tinh gọn bộ máy không chỉ dừng lại ở việc giảm số lượng các xã, huyện mà còn đi kèm với việc sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, công chức, đảm bảo những người ở lại có đủ năng lực, phẩm chất để phục vụ nhân dân tốt hơn trong bối cảnh mới.