Trong một động thái mang tính đột phá nhằm tinh gọn bộ máy hành chính, Bộ Nội vụ đã chính thức đưa ra đề xuất về việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh và đặc biệt là lộ trình xóa bỏ cấp huyện. Đây được xem là cuộc đại cải cách lớn nhất từ trước đến nay, hướng tới mô hình chính quyền địa phương hai cấp: cấp tỉnh và cấp cơ sở.

Lộ trình sáp nhập 52 tỉnh thành và xóa bỏ cấp huyện

Theo Tờ trình số 624/TTr-BNV của Bộ Nội vụ, mục tiêu cốt lõi là đổi mới tổ chức chính quyền địa phương để hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn. Điểm nhấn đáng chú ý nhất là đề xuất bỏ cấp huyện, chỉ giữ lại cấp tỉnh và cấp xã (cấp cơ sở). Lộ trình thực hiện dự kiến sẽ hoàn tất trước ngày 30/6/2025.

Căn cứ vào các tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số quy định tại Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 và các văn bản hướng dẫn, Bộ Nội vụ đã phân loại các địa phương thành hai nhóm chính:

• Nhóm 52 đơn vị hành chính cấp tỉnh thực hiện sắp xếp: Bao gồm 4 thành phố trực thuộc Trung ương (Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ) và 48 tỉnh thành khác như Hà Nam, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Thái Bình, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình...
• Nhóm 11 đơn vị hành chính không thực hiện sắp xếp: Gồm TP. Hà Nội, TP. Huế (dự kiến), Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và Cao Bằng.

Tiêu chí mới trong việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh

Việc sáp nhập không chỉ đơn thuần là phép cộng về mặt cơ học mà phải dựa trên các tiêu chí khoa học và thực tiễn. Theo dự thảo, các địa phương phải đảm bảo các yêu cầu khắt khe về:

• Diện tích và Dân số: Đối với tỉnh miền núi, vùng cao phải đạt quy mô dân số từ 900.000 người và diện tích từ 8.000km2 trở lên. Các tỉnh còn lại phải đạt dân số từ 1,4 triệu người và diện tích từ 5.000km2.
• Địa kinh tế và Địa chính trị: Các đơn vị sáp nhập phải có sự tương đồng về văn hóa, lịch sử, nằm liền kề nhau và có hạ tầng giao thông kết nối thuận lợi để hỗ trợ nhau phát triển kinh tế.
• Quốc phòng, an ninh: Đảm bảo xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, đặc biệt là tại các địa bàn trọng yếu, biên giới và hải đảo theo tinh thần của Hiến pháp 2013.

"Việc sắp xếp đơn vị hành chính phải đảm bảo tính tổng thể, đồng bộ, cách làm thận trọng, chắc chắn, phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch vùng."

Chế độ chính sách đối với cán bộ, công chức sau sáp nhập

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất là số phận của đội ngũ cán bộ, công chức khi xóa bỏ cấp huyện và sáp nhập tỉnh. Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 và các quy định mới đề xuất rõ:

• Số lượng lãnh đạo và biên chế tại đơn vị mới không được vượt quá tổng số hiện có của các đơn vị trước khi sáp nhập, đồng thời phải thực hiện tinh giản biên chế gắn với cơ cấu lại đội ngũ.
• Cán bộ, công chức được bố trí công tác tại đơn vị mới sẽ được bảo lưu chế độ tiền lương và phụ cấp chức vụ hiện hưởng trong vòng 06 tháng đầu tiên.

Cuộc cải cách này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng ngân sách mà còn tạo ra không gian phát triển mới, nâng cao năng lực quản trị quốc gia trong thời đại số. Người dân và doanh nghiệp kỳ vọng việc tinh gọn bộ máy sẽ đi đôi với việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các hoạt động kinh tế - xã hội.