Trong bối cảnh các hoạt động thiện nguyện ngày càng phát triển mạnh mẽ, việc đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính trở thành yêu cầu cấp thiết. Ngày 25/11/2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định 93/2019/NĐ-CP thay thế cho Nghị định 30/2012/NĐ-CP, đánh dấu một bước tiến mới trong việc siết chặt quản lý và nâng cao trách nhiệm giải trình của các tổ chức xã hội.

Nghĩa vụ công khai tài chính: Không còn là chuyện 'nội bộ'

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của quy định mới nằm ở Điều 38 Nghị định 93/2019/NĐ-CP. Theo đó, Hội đồng quản lý quỹ và Giám đốc quỹ không chỉ quản lý tài sản theo ý chí chủ quan mà phải có trách nhiệm công khai tình hình tài sản, tài chính quỹ hàng quý và hàng năm.

Nội dung công khai bao gồm chi tiết danh sách, số tiền, hiện vật đóng góp từ các tổ chức, cá nhân. Đồng thời, quỹ cũng phải làm rõ danh sách những đối tượng thụ hưởng, kết quả sử dụng và quyết toán thu chi cho từng khoản đóng góp cụ thể. Điều này giúp các nhà hảo tâm có thể theo dõi sát sao dòng tiền của mình đã đi đâu và được sử dụng như thế nào.

Trích dẫn Khoản 4 Điều 38:
"Hội đồng quản lý quỹ và Giám đốc quỹ có trách nhiệm công khai tình hình tài sản, tài chính quỹ hàng quý, năm theo các nội dung sau:
a) Danh sách, số tiền, hiện vật đóng góp, tài trợ, ủng hộ của các tổ chức, cá nhân cho quỹ;
b) Danh sách, số tiền, hiện vật tổ chức, cá nhân được nhận từ quỹ; công khai kết quả sử dụng và quyết toán thu, chi từng khoản đóng góp..."

Thời hạn báo cáo và trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt

Pháp luật quy định rất rõ về mốc thời gian để các quỹ thực hiện nghĩa vụ của mình. Cụ thể, trước ngày 31/3 hàng năm, các quỹ xã hội, quỹ từ thiện phải công bố công khai các khoản đóng góp trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đây là cơ chế giám sát cộng đồng hữu hiệu nhất để ngăn chặn các sai phạm ngay từ sớm.

Bên cạnh việc công khai với công chúng, các quỹ còn phải báo cáo tình hình tài chính, tổ chức và hoạt động với cơ quan cấp giấy phép thành lập, cơ quan quản lý ngành và UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở trước ngày 31/12 hàng năm. Sự phối hợp giữa giám sát hành chính và giám sát xã hội sẽ tạo ra một màng lưới bảo vệ lợi ích chung.

Những 'vùng cấm' tuyệt đối để ngăn chặn trục lợi

Để bảo vệ uy tín của các hoạt động nhân đạo, Điều 9 Nghị định 93/2019/NĐ-CP đã liệt kê danh sách các hành vi bị nghiêm cấm một cách chi tiết. Việc lợi dụng danh nghĩa quỹ để tư lợi hoặc thực hiện các hành vi gian dối tài chính sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm
Nghiêm cấm lợi dụng việc thành lập và tổ chức các hoạt động của quỹ để thực hiện các hành vi sau:
1. Làm ảnh hưởng đến uy tín của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng...
3. Tư lợi, gian dối về tài chính trong quá trình thành lập quỹ và quỹ hoạt động.
4. Rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật.
5. Làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy phép thành lập quỹ...

Quy định riêng cho các quỹ đặc thù

Đối với những quỹ được hình thành từ nguồn tài sản hiến tặng, di chúc hoặc hợp đồng ủy quyền mà không tổ chức quyên góp rộng rãi, Nghị định cũng đưa ra yêu cầu cụ thể: Hàng năm phải dành tối thiểu 5% tổng số tài sản để tài trợ cho các chương trình, dự án phù hợp với mục đích hoạt động. Quy định này đảm bảo rằng tài sản của quỹ luôn được vận động và phục vụ đúng mục tiêu nhân đạo thay vì bị 'đóng băng' hoặc sử dụng sai mục đích.

Nghị định 93/2019/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 15/01/2020, hứa hẹn sẽ tạo ra một môi trường hoạt động thiện nguyện chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn tại Việt Nam.