Bước sang năm 2026, hàng triệu người lao động và đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh xã hội đang đứng trước những kỳ vọng lớn về việc điều chỉnh lương hưu và các khoản trợ cấp. Với sự ra đời của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các quyết sách về ngân sách của Quốc hội, bức tranh an sinh xã hội năm 2026 hứa hẹn sẽ có nhiều điểm sáng mới.

Nguồn lực tài chính: Đòn bẩy cho việc tăng lương hưu năm 2026

Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc tăng lương hưu luôn là bài toán kinh phí. Tuy nhiên, tại Điều 3 Nghị quyết 245/2025/QH15, Quốc hội đã xác định rõ lộ trình tiếp tục tạo nguồn và mở rộng phạm vi sử dụng nguồn cải cách tiền lương. Cụ thể:

"Sử dụng nguồn tích lũy cải cách tiền lương của ngân sách trung ương để điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và tinh giản biên chế."

Việc cho phép sử dụng nguồn tích lũy này không chỉ đảm bảo tính bền vững cho quỹ bảo hiểm mà còn tạo dư địa để Chính phủ chủ động điều chỉnh mức hưởng cho người dân. Đặc biệt, theo khoản 10 Điều 2 Nghị quyết 246/2025/QH15, ngân sách trung ương năm 2026 sẽ ưu tiên dành nguồn để thực hiện điều chỉnh lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH).

Cơ chế "Mức tham chiếu": Thay thế lương cơ sở trong tính toán trợ cấp

Từ ngày 01/7/2025, khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực, khái niệm "mức tham chiếu" sẽ dần thay thế cho "mức lương cơ sở" trong việc tính toán các chế độ BHXH. Đây là một thay đổi căn bản nhằm tách biệt chính sách an sinh xã hội khỏi sự phụ thuộc vào thang bảng lương của công chức, viên chức.

Theo Điều 7 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức tham chiếu sẽ được Chính phủ quyết định dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tăng trưởng kinh tế và khả năng của ngân sách nhà nước. Điều này giúp mức hưởng của người lao động bám sát hơn với thực tế đời sống.

Tại Điều 5 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã quy định rõ: Khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở, mức tham chiếu sẽ bằng mức lương cơ sở. Hiện nay, theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 73/2024/NĐ-CP, mức lương cơ sở đang là 2,34 triệu đồng/tháng. Nếu năm 2026 mức lương cơ sở hoặc mức tham chiếu được điều chỉnh tăng, các khoản trợ cấp tính theo mức này cũng sẽ tăng theo.

Các chế độ BHXH nào sẽ thay đổi trong năm 2026?

Theo quy định tại Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện sẽ được hưởng các chế độ sau với mức hưởng có thể thay đổi tùy thuộc vào mức tham chiếu năm 2026:

• Chế độ ốm đau, thai sản: Các khoản trợ cấp một lần khi sinh con hoặc dưỡng sức sau ốm đau thường tính theo mức tham chiếu.
• Chế độ hưu trí: Lương hưu hàng tháng sẽ được điều chỉnh theo lộ trình cải cách tiền lương.
• Chế độ tử tuất: Trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất hàng tháng.
• Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: Theo Điều 49 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, các khoản trợ cấp này cũng gắn liền với mức lương cơ sở (nay là mức tham chiếu).

Như vậy, năm 2026 không chỉ là thời điểm thực thi các quy định mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mà còn là năm bản lề trong việc cải thiện thu nhập cho người nghỉ hưu và các đối tượng yếu thế thông qua việc điều chỉnh mức tham chiếu và nguồn lực từ ngân sách trung ương.