Trong bối cảnh các tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng trở nên phức tạp tại Việt Nam, việc ban hành Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2019 (Luật số 42/2019/QH14) vào tháng 06/2019 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc cân bằng quyền lợi giữa các bên. Đặc biệt, quy định mới cho phép bị đơn đòi bồi thường chi phí thuê luật sư từ nguyên đơn trong trường hợp bị kiện oan sai đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp.

Luật sư tư vấn về quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam năm 2019 (ảnh minh họa)

Bước ngoặt trong việc bảo vệ quyền lợi của bị đơn

Trước đây, trong các vụ kiện về SHTT, gánh nặng chi phí thường đè nặng lên vai các bên, đặc biệt là bị đơn khi phải theo đuổi các vụ kiện kéo dài. Tuy nhiên, theo quy định mới tại Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật năm 2019), cơ chế bảo vệ bị đơn đã được thiết lập chặt chẽ hơn.

Cụ thể, tổ chức hoặc cá nhân là bị đơn trong vụ kiện xâm phạm quyền SHTT, nếu được Tòa án kết luận là không thực hiện hành vi xâm phạm, có quyền yêu cầu Tòa án buộc nguyên đơn phải thanh toán cho mình các chi phí hợp lý. Các chi phí này bao gồm:

• Chi phí thuê luật sư: Đây thường là khoản chi phí lớn nhất trong quá trình tố tụng.
• Các chi phí khác: Các khoản phí liên quan trực tiếp đến việc tham gia tố tụng và chứng minh sự vô tội của mình.

Bồi thường thiệt hại do lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Một điểm mới cực kỳ quan trọng khác nhằm ngăn chặn tình trạng "kiện cáo vô căn cứ" để gây khó khăn cho đối thủ cạnh tranh là quy định về lạm dụng thủ tục. Nếu một tổ chức, cá nhân lạm dụng các thủ tục bảo vệ quyền SHTT mà gây thiệt hại cho người khác, họ không chỉ phải dừng hành vi đó mà còn phải bồi thường thiệt hại.

Trong trường hợp tổ chức, cá nhân lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác thì tổ chức, cá nhân bị thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án buộc bên lạm dụng thủ tục đó phải bồi thường cho những thiệt hại do việc lạm dụng gây ra, trong đó bao gồm chi phí hợp lý để thuê luật sư.

Quy định này giúp tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, nơi các quyền SHTT được tôn trọng nhưng không bị biến tướng thành công cụ để chèn ép doanh nghiệp khác.

Quy trình tố tụng và xác lập quyền SHTT đang dần được hiện đại hóa (ảnh minh họa)

Các căn cứ xác định mức bồi thường thiệt hại

Việc xác định mức bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền SHTT gây ra cho nguyên đơn cũng được quy định rõ ràng hơn tại Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Mức bồi thường được xác định dựa trên các căn cứ sau:

• Lợi nhuận của bị đơn: Tổng thiệt hại vật chất tính bằng tiền cộng với khoản lợi nhuận mà bị đơn đã thu được do thực hiện hành vi xâm phạm.
• Giá chuyển giao quyền sử dụng: Căn cứ vào giá chuyển giao quyền sử dụng đối tượng SHTT trong điều kiện bình thường.
• Cách tính khác: Các phương thức tính thiệt hại vật chất khác do chủ thể quyền đưa ra phù hợp với quy định pháp luật.
• Mức ấn định của Tòa án: Trong trường hợp không thể xác định được mức bồi thường theo các cách trên, Tòa án sẽ ấn định mức bồi thường tùy theo mức độ thiệt hại, nhưng không quá 500 triệu đồng.

Hiện đại hóa thủ tục đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp

Không chỉ dừng lại ở các quy định về tố tụng, Luật sửa đổi 2019 còn thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước về SHTT. Đơn đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp hiện nay không còn bó hẹp trong việc nộp văn bản giấy trực tiếp.

Các cá nhân, tổ chức có thể thực hiện nộp đơn dưới dạng điện tử thông qua hệ thống nộp đơn trực tuyến của cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng tính minh bạch cho quá trình xác lập quyền.

Các quy định mới này của Luật sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/11/2019. Đây là những thay đổi cần thiết để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường.