Thời điểm ngày 01/7/2020 được coi là một cột mốc quan trọng đối với đội ngũ cán bộ, công chức trên cả nước. Đây không chỉ là ngày Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực thi hành mà còn là lúc các chính sách về tiền lương có sự điều chỉnh bất ngờ do bối cảnh khách quan của đại dịch Covid-19.

Đội ngũ công chức Việt Nam trước những thay đổi lớn về chính sách từ tháng 7/2020 (ảnh minh họa)

1. Lỗi hẹn tăng lương cơ sở: Duy trì mức 1,49 triệu đồng/tháng

Theo lộ trình ban đầu tại Nghị quyết 86/2019/QH14, Quốc hội đã dự kiến tăng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,6 triệu đồng từ ngày 01/7/2020. Tuy nhiên, do những tác động tiêu cực của dịch Covid-19 đến nền kinh tế, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Nghị quyết 122/2020/QH14, quyết định chưa thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở.

Như vậy, từ ngày 01/7/2020, mức lương cơ sở vẫn giữ nguyên là 1.490.000 đồng/tháng. Điều này đồng nghĩa với việc bảng lương và các khoản phụ cấp tính theo lương cơ sở của công chức sẽ không tăng như kỳ vọng ban đầu. Đây là sự chia sẻ cần thiết của đội ngũ công chức đối với khó khăn chung của đất nước trong giai đoạn chống dịch.

2. Thu hẹp đối tượng công chức: Lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập chuyển sang viên chức

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt của Luật sửa đổi 2019 là việc định nghĩa lại đối tượng công chức. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi 2019 (sửa đổi khoản 2 Điều 4 Luật Cán bộ, công chức 2008), những người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong đơn vị sự nghiệp công lập sẽ không còn là công chức.

Quy định này nhằm tách bạch giữa quản lý nhà nước và quản trị đơn vị sự nghiệp. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi, những người đang là công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý tại các đơn vị này vẫn tiếp tục hưởng chế độ công chức cho đến khi hết thời hạn bổ nhiệm hiện tại.

3. Siết chặt chất lượng đầu vào thông qua kiểm định tập trung

Thay vì để các địa phương tự tổ chức thi tuyển vòng 1 như trước, khoản 6 Điều 1 Luật sửa đổi 2019 đã bổ sung quy định về kiểm định chất lượng đầu vào công chức. Đây là bước đi nhằm thống nhất tiêu chuẩn đánh giá năng lực cơ bản của người dự tuyển trên phạm vi toàn quốc.

Việc kiểm định này được kỳ vọng sẽ giúp sàng lọc những ứng viên thực sự có năng lực trước khi bước vào vòng thi nghiệp vụ chuyên ngành, từ đó nâng cao chất lượng đội ngũ ngay từ khâu tuyển dụng.

Kỳ thi tuyển công chức sẽ được chuẩn hóa về chất lượng đầu vào từ tháng 7/2020 (ảnh minh họa)

4. Cơ chế tuyển dụng linh hoạt: Ưu tiên người có tài năng

Bên cạnh việc thi tuyển truyền thống, pháp luật mới đã mở rộng các trường hợp xét tuyển và tiếp nhận đặc biệt. Theo khoản 5 Điều 1 Luật sửa đổi 2019, các đối tượng sau có thể được xét tuyển:

• Sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, nhà khoa học trẻ tài năng.
• Người học theo chế độ cử tuyển về công tác tại địa phương.

Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng có thể tiếp nhận vào làm công chức đối với viên chức đã công tác đủ 05 năm trở lên, cán bộ, công chức cấp xã, hoặc người hưởng lương trong lực lượng vũ trang... quy định này giúp thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ nhiều khu vực khác nhau vào bộ máy hành chính.

5. Kỷ luật nghiêm minh: Không có vùng cấm, kể cả khi đã nghỉ hưu

Một điểm mới gây chú ý mạnh mẽ là quy định về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác nhưng sau đó mới phát hiện sai phạm trong thời gian đương chức. Theo đó, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người đó vẫn phải chịu một trong các hình thức kỷ luật: Khiển trách, Cảnh cáo, Xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm.

Bên cạnh đó, thời hiệu xử lý kỷ luật cũng được kéo dài lên đến 05 năm (đối với vi phạm ít nghiêm trọng) và 10 năm (đối với vi phạm nghiêm trọng trở lên), thay vì chỉ 24 tháng như trước đây. Đặc biệt, đối với các hành vi vi phạm đến mức phải khai trừ khỏi Đảng, vi phạm về bảo vệ chính trị nội bộ hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia, thời hiệu xử lý kỷ luật là không giới hạn.

6. Bổ sung ngạch công chức mới và siết chặt điều kiện nâng ngạch

Từ ngày 01/7/2020, hệ thống ngạch công chức không chỉ dừng lại ở 04 nhóm (Chuyên viên cao cấp, Chuyên viên chính, Chuyên viên, Cán sự và Nhân viên) mà còn bổ sung thêm "ngạch khác theo quy định của Chính phủ". Điều này tạo sự linh hoạt cho các ngành nghề đặc thù.

Về việc nâng ngạch, công chức không chỉ cần hoàn thành tốt nhiệm vụ mà còn phải có năng lực chuyên môn phù hợp với vị trí việc làm của ngạch cao hơn. Các tiêu chuẩn về văn bằng, chứng chỉ và thời gian giữ ngạch cũng được quy định chi tiết hơn, đảm bảo việc nâng ngạch đi đôi với thực chất năng lực.

Kết luận: Những thay đổi từ ngày 01/7/2020 cho thấy quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một đội ngũ công chức chuyên nghiệp, liêm chính và hiệu quả. Dù việc hoãn tăng lương có thể gây chút hụt hẫng, nhưng những cải cách về quản lý, tuyển dụng và kỷ luật sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao vị thế và chất lượng của nền công vụ Việt Nam trong tương lai.