Bộ Tư pháp đang tiến hành thẩm định dự thảo Nghị định về quản lý, sử dụng biên chế công chức do Bộ Nội vụ chủ trì xây dựng. Đây là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, đồng thời giải quyết triệt để những vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn áp dụng các quy định hiện hành.

Nhu cầu cấp thiết từ thực tiễn cải cách hành chính

Trong những năm qua, công tác quản lý biên chế công chức đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai giai đoạn 2022-2026 cũng bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ bằng một hành lang pháp lý mới đồng bộ và linh hoạt hơn.

Theo Bộ Nội vụ, trên cơ sở tổng biên chế công chức được Bộ Chính trị quyết định, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt biên chế công chức của các bộ, ngành giai đoạn 2022-2026 (đến hết năm 2026). Đồng thời, Chính phủ đã thực hiện phân cấp mạnh mẽ cho các bộ, ngành tự quyết định biên chế công chức hằng năm đối với từng cơ quan, tổ chức trực thuộc trong tổng số biên chế được giao theo tinh thần của Nghị quyết số 04/NQ-CP. Trong khi đó, tại các địa phương, việc giao biên chế hằng năm vẫn thực hiện theo Quyết định của Ban Tổ chức Trung ương.

Đặc biệt, ngày 02/06/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 183-QĐ/TW về quản lý biên chế của hệ thống chính trị, trong đó quy định rõ việc giao biên chế theo chu kỳ 5 năm, giai đoạn và hằng năm, đồng thời ấn định thời hạn cụ thể hoàn thành việc giao biên chế công chức là trong tháng 10 hằng năm. Do đó, việc rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật để hướng dẫn chi tiết quy trình xây dựng, thẩm định và giao biên chế là vô cùng cấp thiết.

Bên cạnh đó, thực tiễn cũng cho thấy việc điều chỉnh, điều chuyển biên chế công chức giữa các cơ quan, tổ chức thời gian qua còn lúng túng do thiếu quy định rõ ràng về quy trình và thành phần hồ sơ. Việc giao và điều chỉnh biên chế đối với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài của các bộ cũng chưa được quy định cụ thể, gây khó khăn cho công tác quản lý thống nhất.

Vì vậy, việc ban hành Nghị định mới thay thế các quy định cũ là đòi hỏi khách quan nhằm thể chế hóa toàn diện Quy định số 183-QĐ/TW, tạo công cụ pháp lý sắc bén để Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về công chức theo quy định tại Luật Tổ chức Chính phủ 2025, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Những điểm mới đột phá trong dự thảo Nghị định

Dự thảo Nghị định về quản lý, sử dụng biên chế công chức gồm 4 chương và 18 điều, tập trung vào các nội dung cốt lõi sau:

1. Thu hẹp đối tượng áp dụng để phù hợp với thực tế tổ chức bộ máy

Dự thảo quy định đối tượng áp dụng gồm các tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý của bộ, cơ quan ngang bộ (không bao gồm Bộ Công an, Bộ Quốc phòng); Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp xã. Đáng chú ý, dự thảo đã chủ động lược bỏ nhóm đối tượng là "cơ quan thuộc Chính phủ, tổ chức do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập mà không phải là đơn vị sự nghiệp công lập" do hiện nay trong hệ thống tổ chức hành chính không còn tồn tại loại hình này, đảm bảo tính chính xác và tinh gọn của văn bản quy phạm pháp luật.

2. Bổ sung nguyên tắc xác định biên chế gắn với vị trí việc làm và công nghệ số

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo là việc bổ sung nguyên tắc xác định biên chế công chức phải phù hợp với vị trí việc làm theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng cơ quan. Việc xác định này phải căn cứ vào định mức biên chế công chức theo hướng dẫn của bộ quản lý ngành, lĩnh vực, đồng thời phải gắn liền với kết quả đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, cải cách thủ tục hành chính và phân cấp, phân quyền.

Đối với các cơ quan hành chính ở địa phương, việc xác định biên chế còn phải xem xét đến các yếu tố đặc thù như quy mô dân số, diện tích tự nhiên, số lượng đơn vị hành chính cấp dưới, mức độ phát triển kinh tế - xã hội và các đặc điểm địa lý, an ninh quốc phòng đặc thù khác.

3. Quy định rõ quy trình lập kế hoạch và phân cấp thẩm quyền giao biên chế

Để tăng tính chủ động, linh hoạt cho các bộ, ngành và địa phương, dự thảo Nghị định quy định rõ nội dung phân cấp quản lý biên chế công chức thuộc thẩm quyền của Chính phủ:

• Bộ trưởng Bộ Nội vụ: Quyết định giao biên chế công chức 5 năm và hằng năm đối với từng bộ, ngành, địa phương trong tổng biên chế được Bộ Chính trị giao.
• Người đứng đầu bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Quyết định giao biên chế công chức hằng hằng năm đối với từng cơ quan, tổ chức sử dụng biên chế thuộc phạm vi quản lý của mình.

Quy định này giúp các bộ, ngành và địa phương có thể chủ động điều chỉnh, bố trí nhân lực một cách linh hoạt, kịp thời đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng thời điểm mà không phải trải qua nhiều thủ tục hành chính rườm rà.

4. Bổ sung trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã

Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các quy định mới của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, dự thảo Nghị định đã bổ sung một điều khoản riêng quy định cụ thể về trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc quản lý, sử dụng số lượng cán bộ, công chức cấp xã, đảm bảo tính thống nhất và xuyên suốt từ trung ương đến cơ sở.

Lộ trình thực hiện và hiệu lực thi hành

Dự thảo Nghị định đặt ra yêu cầu rất cụ thể về mặt thời gian đối với các bộ quản lý ngành, lĩnh vực. Theo đó, chậm nhất đến ngày 31/12/2026, các bộ quản lý ngành, lĩnh vực phải hoàn thành việc ban hành định mức biên chế công chức đối với các cơ quan, tổ chức thuộc phạm vi quản lý nhà nước của mình để làm căn cứ khoa học cho việc xác định biên chế hằng năm.

Nghị định mới dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Khi đi vào cuộc sống, Nghị định này sẽ thay thế toàn bộ các quy định về biên chế công chức tại Nghị định số 62/2020/NĐ-CP ngày 01/06/2020 của Chính phủ về vị trí việc làm và biên chế công chức, đồng thời thay thế các nội dung hướng dẫn về biên chế công chức tại Nghị định số 106/2020/NĐ-CP ngày 10/09/2020 của Chính phủ về vị trí việc làm và số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập.

Việc ban hành Nghị định này không chỉ giúp hoàn thiện thể chế về quản lý biên chế công chức mà còn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy công cuộc cải cách hành chính, tinh giản biên chế gắn với cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.