Ngày 12/02/2009, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 12/2009/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình. Văn bản này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những nút thắt trong quản lý đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư và nhà thầu, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Phân chia dự án thành phần: Tăng tính chủ động và linh hoạt

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại Điều 7 Nghị định 12/2009/NĐ-CP là quy định về việc phân chia dự án. Đối với các dự án quan trọng quốc gia hoặc dự án nhóm A bao gồm nhiều dự án thành phần, nếu mỗi phần có thể vận hành độc lập hoặc thực hiện theo phân kỳ đầu tư, người quyết định đầu tư có quyền quyết định quản lý chúng như các dự án độc lập.

Quy định này giúp giảm bớt sự cồng kềnh trong bộ máy quản lý, cho phép các dự án thành phần được triển khai cuốn chiếu, sớm đưa vào khai thác để thu hồi vốn hoặc phục vụ dân sinh.

Đa dạng hóa phương thức quản lý theo nguồn vốn

Pháp luật hiện hành đã có sự phân biệt rõ rệt về cách thức quản lý dựa trên nguồn vốn đầu tư. Cụ thể:

• Vốn khác (bao gồm vốn tư nhân): Chủ đầu tư được toàn quyền tự quyết định hình thức và nội dung quản lý dự án, thể hiện sự tôn trọng quyền tự do kinh doanh.
• Vốn hỗn hợp: Các bên góp vốn thỏa thuận phương thức quản lý. Trường hợp không thỏa thuận được, dự án sẽ được quản lý theo quy định của nguồn vốn có tỷ lệ đóng góp lớn nhất.

Siết chặt giám sát và thẩm định dự án

Để tránh thất thoát lãng phí, Nghị định 12/2009/NĐ-CP quy định bắt buộc giám sát, đánh giá đầu tư đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước trên 50%. Đây là công cụ quan trọng để cơ quan quản lý nắm bắt kịp thời tiến độ và chất lượng công trình.

Về thẩm quyền thẩm định, người quyết định đầu tư chịu trách nhiệm tổ chức thẩm định trước khi phê duyệt. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ sẽ thành lập Hội đồng Thẩm định nhà nước đối với các dự án quan trọng do Thủ tướng quyết định đầu tư. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng này.

"Người quyết định đầu tư có trách nhiệm tổ chức thẩm định dự án trước khi phê duyệt. Đối với các dự án đã được phân cấp hoặc ủy quyền quyết định đầu tư thì người được phân cấp hoặc ủy quyền quyết định đầu tư có trách nhiệm tổ chức thẩm định dự án."

Quy định về thiết kế, giấy phép và thưởng phạt tiến độ

Mọi công trình xây dựng trước khi khởi công đều phải có thiết kế được duyệt và giấy phép xây dựng theo quy định. Nghị định 12/2009/NĐ-CP cũng khuyến khích việc đẩy nhanh tiến độ thi công nhưng phải đảm bảo tuyệt đối về chất lượng.

Cơ chế thưởng phạt cũng được nêu rõ: Nhà thầu có thể được xét thưởng nếu hoàn thành sớm tiến độ mang lại hiệu quả cao; ngược lại, nếu chậm trễ gây thiệt hại, bên vi phạm sẽ phải bồi thường và chịu phạt vi phạm hợp đồng. Điều này tạo động lực lớn cho các đơn vị thi công nâng cao năng lực quản trị và kỹ thuật.

Với những thay đổi căn bản này, Nghị định 12/2009/NĐ-CP hứa hẹn sẽ tạo ra một diện mạo mới cho ngành xây dựng Việt Nam trong giai đoạn tới.