Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thể chế và tinh gọn bộ máy, thông tin về việc nghiên cứu bỏ cấp hành chính trung gian (cấp huyện) đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Câu hỏi đặt ra là: Nếu không còn cấp huyện, vai trò và quyền hạn của người đứng đầu chính quyền cơ sở - Chủ tịch UBND cấp xã - sẽ thay đổi như thế nào?

Lộ trình "khai tử" cấp hành chính trung gian: Khi nào chính thức?

Theo tinh thần tại Kết luận 126-KL/TW và Kết luận 127-KL/TW của Bộ Chính trị, việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính là một nhiệm vụ trọng tâm. Cụ thể, Đảng ủy Chính phủ được giao chủ trì nghiên cứu định hướng bỏ cấp huyện, đồng thời xây dựng phương án sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh và tiếp tục sáp nhập cấp xã.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc bỏ cấp huyện hiện vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu định hướng. Theo yêu cầu của Bộ Chính trị, đề án này phải được báo cáo chậm nhất vào ngày 09/3/2025 để xin ý kiến các cấp có thẩm quyền. Do đó, ở thời điểm hiện tại, bộ máy chính quyền địa phương vẫn vận hành theo cấu trúc hiện hành.

Quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã: Có gì mới trong bối cảnh cải cách?

Dù đang trong quá trình nghiên cứu đổi mới, nhưng mọi hoạt động của chính quyền cơ sở hiện nay vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành. Cụ thể, nhiệm vụ và quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã được quy định chi tiết tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Tại Điều 23 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã được phân định rõ ràng qua các nhóm nhiệm vụ trọng tâm:

"Điều 23. Nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã

1. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

a) Lãnh đạo và điều hành công việc của Ủy ban nhân dân; triệu tập và chủ tọa các phiên họp của Ủy ban nhân dân;

b) Lãnh đạo, chỉ đạo việc thực hiện các nhiệm vụ thi hành Hiến pháp, pháp luật, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên..."

10 nhóm nhiệm vụ trọng tâm của người đứng đầu chính quyền cơ sở

Theo quy định mới nhất, Chủ tịch UBND xã không chỉ là người điều hành bộ máy hành chính tại địa phương mà còn gánh vác trách nhiệm nặng nề trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và phát triển kinh tế - xã hội. Các nhiệm vụ bao gồm:

• Điều hành bộ máy: Lãnh đạo toàn diện hoạt động của UBND, bảo đảm tính thống nhất và thông suốt của nền hành chính cơ sở.
• Thực thi pháp luật: Kiểm tra, xử lý các vi phạm pháp luật trên địa bàn, bảo đảm an ninh trật tự và phòng chống tham nhũng.
• Quản lý tài chính: Tổ chức sử dụng hiệu quả ngân sách và cơ sở vật chất được giao.
• Giải quyết khiếu nại: Trực tiếp tiếp công dân và giải quyết các kiến nghị, khiếu nại của người dân.
• Ứng phó khẩn cấp: Chỉ đạo xử lý kịp thời các tình huống thiên tai, dịch bệnh.

Sự khác biệt giữa Chủ tịch xã, phường và thị trấn

Mặc dù có những điểm chung về quyền hạn lãnh đạo, nhưng tùy thuộc vào đặc thù địa bàn (nông thôn hay đô thị), Chủ tịch UBND phường và thị trấn còn có thêm các nhiệm vụ đặc thù. Ví dụ, Chủ tịch UBND thị trấn và phường phải chịu trách nhiệm về quản lý dân cư đô thị, xây dựng nếp sống văn minh và bảo vệ cảnh quan, kiến trúc đô thị theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 23 của Luật này.

Tương lai nào cho bộ máy chính quyền địa phương?

Việc rà soát, sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 là một phần trong kế hoạch tổng thể của Ban Bí thư nhằm tối ưu hóa hệ thống chính trị. Quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã trong tương lai có thể sẽ được mở rộng hoặc điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh và xã) nếu đề án bỏ cấp huyện được thông qua.

Cho đến khi có những thay đổi chính thức về mặt văn bản luật, các cán bộ và người dân cần nắm vững các quy định hiện hành để bảo đảm quyền lợi và thực thi đúng trách nhiệm pháp lý tại địa phương.