Trong nỗ lực tăng cường bảo vệ quyền lợi và tâm lý cho trẻ em trong các vụ án hình sự, ngày 18/02/2022, liên ngành Trung ương đã ban hành Thông tư liên tịch 01/2022/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BLĐTBXH. Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của văn bản này chính là quy định về việc hạn chế tối đa việc lấy lời khai đối với người bị xâm hại dưới 18 tuổi.

Hạn chế lấy lời khai: Tránh "tổn thương kép" cho nạn nhân

Theo quy định tại Điều 5 Thông tư liên tịch 01/2022, việc thu thập chứng cứ chứng minh hành vi xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi phải đảm bảo tính kịp thời nhưng cũng phải hết sức thận trọng. Cụ thể:

"Việc thu thập chứng cứ chứng minh hành vi xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi phải kịp thời, phải bảo đảm vừa thu thập dấu vết, vừa ứng phó kịp thời tình huống cấp cứu người bị xâm hại, hạn chế đến mức thấp nhất số lần lấy lời khai người bị xâm hại tình dục dưới 18 tuổi."

Quy định này xuất phát từ thực tiễn các vụ án xâm hại tình dục trẻ em thường gây ra những cú sốc tâm lý nặng nề. Việc phải lặp đi lặp lại lời khai về quá trình bị xâm hại trước nhiều cơ quan khác nhau (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) vô tình khiến nạn nhân phải "sống lại" ký ức kinh hoàng, dẫn đến những tổn thương tâm lý khó chữa lành.

Trách nhiệm phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng

Đối với các vụ việc đã xảy ra từ lâu, việc thu thập chứng cứ thường gặp nhiều khó khăn do dấu vết sinh học đã mất hoặc hiện trường bị thay đổi. Trong bối cảnh đó, Thông tư yêu cầu Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát phải phối hợp chặt chẽ ngay từ giai đoạn tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm.

Sự phối hợp này không chỉ dừng lại ở việc đánh giá chứng cứ mà còn bao gồm cả việc hướng dẫn nghiệp vụ từ cấp trên xuống cấp dưới. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát cấp trên có trách nhiệm kịp thời trả lời thỉnh thị, tháo gỡ vướng mắc cho cấp dưới để đảm bảo quá trình giải quyết vụ án tuân thủ đúng pháp luật, không làm oan sai nhưng cũng không bỏ lọt tội phạm.

Ưu tiên ứng phó y tế và thu thập dấu vết sinh học

Pháp luật quy định ngay khi phát hiện hành vi xâm hại, cơ quan có thẩm quyền phải phối hợp ngay với các cơ sở y tế để kiểm tra thân thể nạn nhân. Mục tiêu kép ở đây là: vừa cấp cứu, chăm sóc sức khỏe cho trẻ, vừa thu thập các dấu vết sinh học (DNA, dấu vết vật chất...) để làm căn cứ pháp lý vững chắc cho việc buộc tội sau này.

Thông tư liên tịch 01/2022 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 05/04/2022, hứa hẹn sẽ tạo ra một hành lang pháp lý nhân văn hơn, bảo vệ tối đa quyền con người cho những đối tượng yếu thế nhất trong xã hội.

Nếu bạn cần tư vấn sâu hơn về các quy định bảo vệ trẻ em hoặc thủ tục tố tụng hình sự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.