Tình trạng người dân tự ý mua thuốc kháng sinh mà không có đơn chỉ định của bác sĩ đã trở thành một vấn đề nhức nhối trong hệ thống y tế Việt Nam nhiều năm qua. Chỉ cần ra hiệu thuốc, kể vài triệu chứng hắt hơi, sổ mũi, người bán thuốc sẵn sàng cung cấp các loại kháng sinh mạnh mà không cần hỏi đến đơn thuốc. Thói quen này không chỉ gây lãng phí kinh tế mà còn dẫn đến hệ lụy khủng khiếp: Kháng kháng sinh (AMR).

Thực trạng 'mua thuốc dễ như mua rau' tại các nhà thuốc

Theo khảo sát của Bộ Y tế, tỷ lệ bán thuốc kháng sinh không có đơn thuốc ở vùng nông thôn lên tới 91% và ở thành thị là 88%. Người dân thường có tâm lý ngại đi khám bệnh, thay vào đó là tự làm 'bác sĩ' cho chính mình hoặc nghe theo lời tư vấn của người bán thuốc. Điều này vi phạm nghiêm trọng các quy định về hành nghề dược và quản lý thuốc kê đơn.

Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi, không đủ liều hoặc dùng sai loại thuốc khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn mà còn sinh ra cơ chế đề kháng. Hậu quả là khi thực sự cần đến kháng sinh để điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng, thuốc sẽ không còn tác dụng, dẫn đến nguy cơ tử vong cao.

Động thái quyết liệt từ Bộ Y tế: Đề án 4041 và Luật Dược 2016

Nhận thức rõ tính cấp bách của vấn đề, ngày 07/09/2017, Bộ trưởng Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 4041/QĐ-BYT phê duyệt Đề án tăng cường kiểm soát kê đơn thuốc và bán thuốc kê đơn giai đoạn 2017-2020.

Mục tiêu của Đề án là nâng cao nhận thức của cộng đồng và cán bộ y tế, đồng thời siết chặt việc thực hiện các quy định pháp luật về kê đơn và bán thuốc kê đơn, đặc biệt là thuốc kháng sinh. Đề án nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối mạng các cơ sở cung ứng thuốc để quản lý nguồn gốc, số lượng thuốc bán ra.

Bên cạnh đó, Luật Dược 2016 (có hiệu lực từ 01/01/2017) cũng đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 6, trong đó bao gồm việc bán thuốc kê đơn mà không có đơn thuốc.

Mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc không đơn

Pháp luật hiện hành quy định các chế tài rất cụ thể đối với các cơ sở kinh doanh dược vi phạm quy định về bán thuốc kê đơn. Cụ thể, tại Nghị định 176/2013/NĐ-CP, hành vi bán thuốc kê đơn mà không có đơn thuốc sẽ bị xử phạt hành chính:

"Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi bán lẻ các loại thuốc kê đơn mà không có đơn thuốc."

Mặc dù mức phạt này tại thời điểm năm 2017 được đánh giá là còn thấp, chưa đủ sức răn đe, nhưng Bộ Y tế đang tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng để tăng cường thanh tra, kiểm tra và đề xuất tăng mức xử phạt trong các văn bản pháp luật tiếp theo.

Lời khuyên cho người dân

Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, người dân cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Không tự ý mua thuốc: Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định và đơn thuốc của bác sĩ.
• Dùng đúng liều lượng: Không tự ý dừng thuốc ngay cả khi cảm thấy đã khỏi bệnh để tránh vi khuẩn kháng thuốc.
• Không dùng lại đơn thuốc cũ: Mỗi đợt bệnh có thể do các loại vi khuẩn khác nhau gây ra, việc dùng lại đơn cũ có thể không hiệu quả và gây hại.

Việc kiểm soát thuốc kháng sinh không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội để ngăn chặn thảm họa kháng thuốc trong tương lai.