Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, làn sóng kiều bào trở về quê hương để sinh sống, đầu tư và cống hiến đang trở thành một xu thế mạnh mẽ. Tuy nhiên, không ít người vẫn còn lúng túng trước các thuật ngữ pháp lý như "Việt kiều", "người gốc Việt" hay những quyền lợi cụ thể mà mình được hưởng. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 11/2023, giúp kiều bào vững tin hơn trên con đường trở về.

1. Việt kiều là gì? Định nghĩa chuẩn xác dưới góc độ pháp lý

"Việt kiều" thực tế là một thuật ngữ mang tính phổ thông, dùng để chỉ những người Việt Nam đang sinh sống và làm việc lâu dài tại nước ngoài. Dưới góc độ văn bản quy phạm pháp luật, nhóm đối tượng này được gọi chính thức là "Người Việt Nam định cư ở nước ngoài".

Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 3 Luật Quốc tịch Việt Nam 2008:

"Người Việt Nam định cư ở nước ngoài là công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài."

Như vậy, khái niệm Việt kiều bao gồm hai nhóm đối tượng chính:

• Công dân Việt Nam: Những người vẫn giữ quốc tịch Việt Nam nhưng đang cư trú tại nước ngoài.
• Người gốc Việt Nam: Những người đã từng có quốc tịch Việt Nam mà khi sinh ra quốc tịch của họ được xác định theo nguyên tắc huyết thống và con, cháu của họ đang cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài.

2. Phân biệt rạch ròi giữa Việt kiều và người gốc Việt

Sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm này thường dẫn đến những hiểu lầm về quyền lợi thực tế. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở quốc tịch và nơi sinh:

• Việt kiều (Người Việt Nam định cư ở nước ngoài): Là khái niệm bao trùm. Một người có thể vừa là Việt kiều vừa là công dân Việt Nam (nếu chưa thôi quốc tịch).
• Người gốc Việt: Nhấn mạnh vào yếu tố huyết thống. Họ có thể sinh ra tại nước ngoài, mang quốc tịch nước ngoài nhưng có cha, mẹ hoặc tổ tiên là người Việt Nam.

Việc xác định đúng đối tượng là bước đầu tiên để áp dụng các chính sách ưu đãi về nhà ở, đầu tư hay thủ tục hành chính một cách chính xác nhất.

3. Chính sách sở hữu nhà ở: Cánh cửa đang rộng mở

Một trong những vấn đề được kiều bào quan tâm nhất chính là quyền sở hữu bất động sản tại quê nhà. Theo quy định tại Điều 7 Luật Nhà ở 2014, người Việt Nam định cư ở nước ngoài là đối tượng được phép sở hữu nhà ở tại Việt Nam.

3.1. Điều kiện để Việt kiều mua nhà

Để được đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, kiều bào cần đáp ứng các điều kiện tại Điều 8 Luật Nhà ở 2014:

• Phải được phép nhập cảnh vào Việt Nam hợp pháp.
• Có giấy tờ chứng minh thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở theo quy định (Hộ chiếu Việt Nam còn giá trị, hoặc Hộ chiếu nước ngoài kèm giấy tờ chứng minh gốc Việt).

3.2. Thời hạn sở hữu là bao lâu?

Khác với người nước ngoài (thường bị giới hạn 50 năm), Việt kiều được sở hữu nhà ở ổn định lâu dài tương tự như công dân trong nước, trừ trường hợp mua nhà ở có thời hạn theo hợp đồng mua bán của chủ đầu tư.

*Lưu ý thời sự: Vào cuối tháng 11/2023, Quốc hội đã thông qua Luật Nhà ở 2023 với nhiều điểm mới nới lỏng hơn nữa quyền lợi cho kiều bào, dự kiến sẽ có hiệu lực trong thời gian tới, hứa hẹn tạo ra một cú hích lớn cho thị trường bất động sản.

4. Quyền được cấp Căn cước công dân (CCCD) gắn chip

Nhiều kiều bào thắc mắc liệu định cư ở nước ngoài có được làm CCCD gắn chip hay không? Câu trả lời là CÓ, nếu bạn vẫn còn quốc tịch Việt Nam.

Căn cứ khoản 1 Điều 19 Luật Căn cước công dân 2014, công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên được cấp thẻ Căn cước công dân. Việc sở hữu CCCD gắn chip giúp kiều bào dễ dàng thực hiện các giao dịch dân sự, ngân hàng và thủ tục hành chính tại Việt Nam mà không cần xuất trình hộ chiếu hay các giấy tờ xác nhận phức tạp khác.

Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Căn cước 2023 (vừa được thông qua tháng 11/2023), công tác quản lý dân cư và cấp thẻ căn cước cho người gốc Việt chưa xác định được quốc tịch cũng đã được đề cập, mở ra cơ hội pháp lý rõ ràng hơn cho những người xa xứ lâu năm.

5. Thành lập doanh nghiệp và đầu tư kinh doanh

Chính phủ Việt Nam luôn khuyến khích kiều bào mang nguồn vốn và trí tuệ về đầu tư. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, Việt kiều có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam.

• Nếu còn quốc tịch Việt Nam: Kiều bào được hưởng các quyền lợi đầu tư như cá nhân trong nước, không bị hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn trong nhiều ngành nghề.
• Nếu chỉ có quốc tịch nước ngoài: Kiều bào sẽ thực hiện thủ tục đầu tư theo diện nhà đầu tư nước ngoài, nhưng vẫn được hưởng các chính sách ưu đãi riêng biệt dành cho người gốc Việt theo pháp luật về đầu tư.

6. Kết luận và lời khuyên pháp lý

Việc hiểu rõ Việt kiều là gì và các chính sách liên quan không chỉ giúp kiều bào bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn tối ưu hóa các cơ hội khi trở về Việt Nam. Với việc hàng loạt các đạo luật quan trọng như Luật Nhà ở, Luật Căn cước được đổi mới vào cuối năm 2023, cánh cửa trở về đang ngày càng rộng mở và thuận lợi hơn bao nhiêu hết.

Kiều bào nên chủ động cập nhật các giấy tờ chứng minh nguồn gốc Việt Nam và giữ gìn hộ chiếu Việt Nam (nếu còn) để việc thực hiện các quyền lợi về nhà ở và đầu tư được diễn ra suôn sẻ nhất.