Trong môi trường sư phạm, y tế hay các đơn vị sự nghiệp công lập, kỷ luật lao động luôn là yếu tố then chốt để đảm bảo bộ máy hoạt động trơn tru. Tuy nhiên, không ít trường hợp viên chức vì lý do cá nhân hoặc sự chủ quan đã tự ý nghỉ việc mà không xin phép hoặc không được sự đồng ý của cấp trên. Hành vi này không đơn thuần là việc "nghỉ vài ngày" mà có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng về nghề nghiệp.

Các hình thức kỷ luật viên chức hiện nay: Không chỉ là khiển trách hay cảnh cáo

Theo quy định tại Điều 15 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, các hình thức kỷ luật đối với viên chức được phân định rõ ràng dựa trên vị trí công tác:

Điều 15. Các hình thức kỷ luật đối với viên chức

1. Áp dụng đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý:
a) Khiển trách.
b) Cảnh cáo.
c) Buộc thôi việc.

2. Áp dụng đối với viên chức quản lý:
a) Khiển trách.
b) Cảnh cáo.
c) Cách chức.
d) Buộc thôi việc.

Như vậy, đối với viên chức quản lý, ngoài các hình thức thông thường còn có thêm hình thức cách chức. Đặc biệt, viên chức bị kỷ luật còn có thể bị hạn chế thực hiện hoạt động nghề nghiệp theo quy định của pháp luật chuyên ngành, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và lộ trình thăng tiến sau này.

Tự ý nghỉ việc không lý do: Khi nào bị khiển trách, khi nào bị buộc thôi việc?

Hành vi tự ý nghỉ việc được xếp vào nhóm vi phạm quy định về kỷ luật lao động và nội quy, quy chế của đơn vị sự nghiệp công lập. Căn cứ vào Điều 16 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, hình thức khiển trách sẽ được áp dụng nếu viên chức vi phạm lần đầu và gây hậu quả ít nghiêm trọng.

Tuy nhiên, mức độ kỷ luật sẽ leo thang nếu hành vi này lặp lại hoặc gây ra hậu quả lớn. Cụ thể:

• Cảnh cáo: Áp dụng khi viên chức đã bị khiển trách mà tái phạm hoặc vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng.
• Buộc thôi việc: Đây là hình thức kỷ luật nặng nhất. Theo quy định tại Điều 19 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, viên chức có thể bị buộc thôi việc nếu tự ý nghỉ việc tổng cộng từ 07 ngày làm việc trở lên trong một tháng hoặc từ 20 ngày làm việc trở lên trong một năm mà không có lý do chính đáng (được tính theo lịch dương lịch).

Ví dụ thực tế: Một giáo viên tại trường THPT công lập tự ý nghỉ dạy 05 ngày liên tiếp để đi du lịch mà không báo cáo ban giám hiệu. Nếu đây là lần đầu vi phạm và chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng (như làm gián đoạn kỳ thi), giáo viên này có thể bị khiển trách. Tuy nhiên, nếu hành vi này dẫn đến việc học sinh không có người trông coi, gây bức xúc dư luận hoặc ảnh hưởng đến kết quả học tập, mức kỷ luật có thể là cảnh cáo.

Những trường hợp 'ngoại lệ' được miễn trách nhiệm kỷ luật

Pháp luật luôn có sự khoan hồng đối với những tình huống bất khả kháng. Theo Điều 4 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, viên chức được miễn trách nhiệm kỷ luật trong các trường hợp sau:

• Mất năng lực hành vi dân sự (có xác nhận của cơ quan thẩm quyền).
• Phải chấp hành quyết định của cấp trên theo quy định.
• Vi phạm trong tình thế cấp thiết, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 khi thi hành công vụ.
• Viên chức có hành vi vi phạm nhưng đã qua đời.

Do đó, nếu việc nghỉ việc là do tai nạn bất ngờ, thiên tai hoặc các lý do khách quan không thể lường trước, viên chức cần chủ động cung cấp bằng chứng để được xem xét miễn kỷ luật.

Lời khuyên pháp lý để tránh rủi ro nghề nghiệp

Để bảo vệ quyền lợi của chính mình, viên chức cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình xin nghỉ phép tại đơn vị. Mọi đơn từ nên được thực hiện bằng văn bản và có sự xác nhận của người có thẩm quyền. Trong trường hợp khẩn cấp, hãy thông báo qua điện thoại hoặc email trước khi bổ sung hồ sơ sau.

Việc nắm vững quy định tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP không chỉ giúp viên chức tránh được những sai lầm đáng tiếc mà còn là cơ sở để tự bảo vệ mình trước những quyết định kỷ luật thiếu căn cứ từ phía đơn vị sử dụng lao động.