Trong cuộc sống hàng ngày, không hiếm gặp những tình huống dở khóc dở cười khi một người bị mất tài sản và ngay lập tức đổ dồn sự nghi ngờ vào những người xung quanh. Trong cơn nóng giận và nôn nóng tìm lại đồ đã mất, nhiều người đã tự cho mình cái quyền được lục soát túi xách, thậm chí là khám xét thân thể người khác. Thế nhưng, liệu hành động này có được pháp luật cho phép?

Tự ý lục soát người khác: Ranh giới mong manh giữa bảo vệ tài sản và vi phạm pháp luật

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, quyền bất khả xâm phạm về thân thể là một trong những quyền cơ bản nhất của công dân được Hiến pháp bảo vệ. Việc khám xét người không thể được thực hiện một cách tùy tiện dựa trên sự nghi ngờ cá nhân.

Căn cứ theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc khám xét người chỉ được tiến hành khi có căn cứ để nhận định trong người đó có công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc đồ vật, dữ liệu điện tử, tài liệu khác có liên quan đến vụ án.

"1. Việc khám xét người, chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện chỉ được tiến hành khi có căn cứ để nhận định trong người, chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện có công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc đồ vật, dữ liệu điện tử, tài liệu khác có liên quan đến vụ án."

Như vậy, ngay cả khi bạn có bằng chứng rõ ràng, việc tự ý "thay trời hành đạo" bằng cách lục soát người khác vẫn là hành vi trái luật. Nếu không cẩn thận, từ một người bị hại (mất tài sản), bạn có thể trở thành người vi phạm pháp luật về hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của người khác.

Ai mới có quyền khám xét người bị nghi ngờ trộm cắp?

Pháp luật quy định rất chặt chẽ về thẩm quyền và thủ tục khám xét để tránh việc lạm quyền. Không phải bất kỳ ai cũng có quyền yêu cầu người khác đứng yên để mình lục soát.

Theo Điều 193 và Điều 113 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc khám xét phải có lệnh của cơ quan có thẩm quyền như Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Trong các trường hợp khẩn cấp, việc khám xét vẫn phải tuân thủ các trình tự nghiêm ngặt và phải được lập biên bản rõ ràng.

Việc tự ý lục soát tại các cửa hàng, siêu thị hay nơi công cộng bởi bảo vệ hoặc chủ cửa hàng khi chưa có sự đồng ý của đối phương và không có sự can thiệp của cơ quan công an là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền con người.

Ứng xử văn minh và đúng luật khi nghi ngờ bị mất cắp

Thay vì tự ý hành động gây ra những xung đột không đáng có, người dân nên bình tĩnh thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình một cách hợp pháp:

• Giữ hiện trường và yêu cầu hỗ trợ: Nếu nghi ngờ ai đó vừa lấy đồ của mình, hãy yêu cầu họ ở lại và nhờ sự hỗ trợ của lực lượng bảo vệ hoặc những người xung quanh làm chứng.
• Trình báo cơ quan Công an: Đây là cách làm đúng đắn nhất. Bạn có quyền tố giác tội phạm theo quy định. Cơ quan công an sẽ có nghiệp vụ để xác minh, kiểm tra và thực hiện việc khám xét nếu có đủ căn cứ.
• Sử dụng chứng cứ công nghệ: Yêu cầu trích xuất camera an ninh (nếu có) để làm bằng chứng xác thực thay vì chỉ dựa vào cảm tính cá nhân.

Việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không chỉ giúp bạn bảo vệ tài sản mà còn giúp bạn tránh khỏi những rắc rối pháp lý khi vô tình xâm phạm quyền lợi của người khác trong lúc nóng giận.