Trong các vụ án ly hôn, bên cạnh việc phân chia tài sản thì quyền nuôi con luôn là vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhất. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng người mẹ mặc nhiên sẽ được ưu tiên nuôi con, đặc biệt là con nhỏ. Tuy nhiên, thực tế pháp lý tại Việt Nam theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 lại dựa trên nhiều tiêu chí khắt khe hơn để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ.

Quyền nuôi con khi ly hôn: Thỏa thuận hay phán quyết của Tòa án?

Nguyên tắc ưu tiên hàng đầu trong pháp luật hôn nhân Việt Nam là sự tự nguyện thỏa thuận. Theo quy định tại khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ chồng có quyền tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, cũng như quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sau khi ly hôn.

"2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con."

Chỉ khi hai bên không thể đi đến thống nhất, Tòa án mới can thiệp và đưa ra phán quyết dựa trên nguyên tắc "vì lợi ích tốt nhất của con trẻ". Điều này bao gồm cả điều kiện vật chất (thu nhập, chỗ ở) và điều kiện tinh thần (thời gian chăm sóc, đạo đức lối sống của cha mẹ).

Con dưới 36 tháng tuổi: Người mẹ có thực sự "bất khả chiến bại"?

Pháp luật có sự ưu tiên nhất định cho người mẹ đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Cụ thể, khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 nêu rõ: "Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi".

Người mẹ thường có lợi thế nuôi con dưới 36 tháng tuổi trừ các trường hợp đặc biệt (ảnh minh họa)

Tuy nhiên, đây không phải là quy định tuyệt đối. Người cha vẫn có thể giành quyền nuôi con dưới 3 tuổi nếu chứng minh được:

• Người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (ví dụ: mắc bệnh tâm thần, mắc bệnh truyền nhiễm nặng, có hành vi bạo lực...).
• Hai bên có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Khi con từ đủ 7 tuổi: Tiếng nói của trẻ có trọng lượng thế nào?

Một điểm đáng lưu ý là khi trẻ đã có sự nhận thức nhất định (từ đủ 07 tuổi trở lên), Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của trẻ. Đây là quy định mang tính nhân văn, tôn trọng quyền trẻ em. Tuy nhiên, nguyện vọng của con không phải là yếu tố duy nhất định đoạt. Tòa án sẽ kết hợp nguyện vọng đó với các điều kiện thực tế của cha mẹ để đưa ra quyết định cuối cùng.

Ví dụ, nếu con muốn ở với bố nhưng bố lại thường xuyên cờ bạc, không có thu nhập ổn định, trong khi mẹ có điều kiện tốt hơn, Tòa án vẫn có thể giao con cho mẹ nuôi để đảm bảo tương lai cho trẻ.

Làm sao để giành quyền nuôi cả hai con khi ly hôn?

Thông thường, nếu gia đình có hai con, Tòa án có xu hướng chia mỗi bên nuôi một con để đảm bảo công bằng về nghĩa vụ. Để giành quyền nuôi cả hai con, bạn cần đưa ra các bằng chứng thuyết phục về việc tách rời hai anh chị em sẽ gây ảnh hưởng xấu đến tâm lý của trẻ, hoặc chứng minh đối phương hoàn toàn không đủ khả năng nuôi dưỡng.

Các yếu tố "vàng" để giành lợi thế bao gồm:

• Chứng minh thu nhập: Bảng lương, sao kê tài khoản, giấy tờ sở hữu nhà đất.
• Chứng minh thời gian: Công việc ổn định, có thời gian đưa đón, học cùng con.
• Chứng minh đạo đức: Lối sống lành mạnh, không vi phạm pháp luật, không có các tệ nạn xã hội.

Trường hợp nào cha mẹ bị tước quyền nuôi con?

Pháp luật cũng quy định rất nghiêm khắc về việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên. Theo Điều 85 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cha mẹ có thể bị Tòa án quyết định hạn chế quyền đối với con trong các trường hợp:

• Bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con.
• Có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
• Phá tán tài sản của con.
• Có lối sống đồi trụy hoặc xúi giục, ép buộc con làm điều trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Việc hiểu rõ các quy định pháp lý không chỉ giúp các bậc phụ huynh bảo vệ quyền lợi của mình mà quan trọng hơn hết là tìm ra phương án tốt nhất cho sự phát triển của con trẻ sau những đổ vỡ của người lớn.