Có cháu phụng dưỡng, người cao tuổi có "mất" quyền nhận trợ cấp xã hội từ tháng 7/2025?

Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, việc con cháu phụng dưỡng ông bà, cha mẹ không chỉ là đạo lý mà còn là trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, đứng dưới góc độ chính sách an sinh xã hội, nhiều gia đình đặt câu hỏi: Nếu người cao tuổi đã có cháu phụng dưỡng thì có còn thuộc diện được Nhà nước hỗ trợ trợ cấp xã hội hàng tháng hay không? Đặc biệt, khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, các quy định về trợ cấp hưu trí xã hội đã có những bước ngoặt mới.

1. Ai là người có nghĩa vụ phụng dưỡng người cao tuổi?

Để xác định một người cao tuổi có được hưởng trợ cấp hay không, trước hết cần làm rõ khái niệm "người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng". Theo quy định tại Điều 10 Luật Người cao tuổi 2009, người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng bao gồm:

• Con, cháu của người cao tuổi.
• Những người khác có nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Bên cạnh đó, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng quy định cụ thể tại các Điều 107, 113 và 114 về nghĩa vụ cấp dưỡng giữa anh chị em, ông bà và cháu, cô dì chú bác và cháu ruột.

Điều 107. Nghĩa vụ cấp dưỡng
1. Nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa cha, mẹ và con; giữa anh, chị, em với nhau; giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu; giữa cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột; giữa vợ và chồng theo quy định của Luật này.

2. Điều kiện hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng theo Nghị định 20/2021/NĐ-CP

Hiện nay, việc xét duyệt trợ cấp xã hội cho người cao tuổi vẫn đang được thực hiện dựa trên Nghị định 20/2021/NĐ-CP. Tại khoản 5 Điều 5 của Nghị định này, đối tượng người cao tuổi được hưởng trợ cấp bao gồm:

• Người cao tuổi thuộc diện hộ nghèo, không có người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng hoặc có người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng nhưng người này đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng.
• Người cao tuổi từ đủ 75 tuổi đến 80 tuổi thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo không thuộc diện quy định ở trên đang sống tại địa bàn các xã, thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đặc biệt khó khăn.
• Người từ đủ 80 tuổi trở lên không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng, trợ cấp xã hội hàng tháng.

3. Bước ngoặt từ Luật Bảo hiểm xã hội 2024: Trợ cấp hưu trí xã hội

Từ ngày 01/07/2025, một chính sách mới mang tính nhân văn sâu sắc bắt đầu có hiệu lực, đó là Trợ cấp hưu trí xã hội theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Đây là loại hình bảo hiểm xã hội do ngân sách nhà nước bảo đảm cho người cao tuổi.

Theo Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên mà không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng và trợ cấp xã hội hằng tháng khác thì sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Đặc biệt, đối với người thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo thì độ tuổi được hưởng là từ đủ 70 tuổi trở lên.

Quy định mới này giúp mở rộng đối tượng thụ hưởng, không còn quá khắt khe về điều kiện "không có người phụng dưỡng" đối với nhóm từ 75 tuổi trở lên (hoặc 70 tuổi với hộ nghèo/cận nghèo).

4. Giải đáp: Có cháu phụng dưỡng thì có được trợ cấp không?

Dựa trên sự kết hợp giữa các văn bản luật, chúng ta có thể chia ra các trường hợp sau:

• Trường hợp người cao tuổi dưới 75 tuổi (hoặc dưới 70 tuổi với hộ nghèo): Nếu thuộc diện hộ nghèo và có cháu (người có nghĩa vụ phụng dưỡng) đang có khả năng kinh tế và không hưởng trợ cấp xã hội, thì người cao tuổi không được hưởng trợ cấp theo Nghị định 20/2021/NĐ-CP. Chỉ khi người cháu cũng đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng thì người cao tuổi mới được xét duyệt.
• Trường hợp người cao tuổi từ đủ 75 tuổi trở lên (từ 01/07/2025): Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, điều kiện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội tập trung vào việc người đó có đang hưởng lương hưu hay trợ cấp BHXH khác hay không, chứ không còn nhấn mạnh vào việc có con cháu phụng dưỡng hay không. Do đó, cơ hội nhận trợ cấp của người cao tuổi trong độ tuổi này là rất lớn.

Như vậy, việc có cháu phụng dưỡng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi trợ cấp nếu người cao tuổi chưa đạt đến độ tuổi quy định của chính sách hưu trí xã hội mới. Tuy nhiên, với những cải cách từ tháng 7/2025, lưới an sinh xã hội đang ngày càng mở rộng để đảm bảo không một người già nào bị bỏ lại phía sau.

Trên đây là nội dung tư vấn chi tiết về vấn đề trợ cấp xã hội cho người cao tuổi có người phụng dưỡng. Nếu quý khách còn thắc mắc về thủ tục hoặc các quy định liên quan, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ pháp lý kịp thời.