Từ xa xưa, câu nói "Phép vua thua lệ làng" đã khẳng định vai trò quan trọng của các quy ước cộng đồng trong đời sống người Việt. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, để "lệ làng" thực sự phát huy hiệu quả mà không chồng chéo với pháp luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/2023/NĐ-CP.

Hương ước, quy ước là gì theo quy định mới?

Theo quy định tại Điều 2 Nghị định 61/2023/NĐ-CP, khái niệm này được định nghĩa rõ ràng như sau:

Hương ước, quy ước là văn bản quy định về các quy phạm xã hội bao gồm các quy tắc xử sự do cộng đồng dân cư bàn và quyết định; không trái pháp luật và đạo đức xã hội; nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội mang tính tự quản của cộng đồng dân cư và được Ủy ban nhân dân cấp xã công nhận.

Việc xác lập các quy tắc này không chỉ giúp giữ gìn trật tự an ninh tại địa phương mà còn là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.

4 nguyên tắc vàng trong xây dựng "luật làng"

Để một bản hương ước có giá trị pháp lý và thực tiễn, Điều 4 Nghị định 61/2023/NĐ-CP đề ra các nguyên tắc bắt buộc:

• Phù hợp pháp luật: Không được quy định lại các nội dung đã có trong văn bản quy phạm pháp luật và phải tuân thủ chủ trương của Đảng.
• Tự nguyện và dân chủ: Xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, đảm bảo tính công khai, minh bạch.
• Tôn trọng sự đa dạng: Bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tính đa dạng văn hóa của cộng đồng.
• Đạo đức xã hội: Phải phù hợp với thuần phong mỹ tục, loại bỏ các hủ tục lạc hậu.

Nội dung và quy trình thông qua hương ước

Phạm vi nội dung được phép quy định

Dựa trên Điều 5 Nghị định 61/2023/NĐ-CP, cộng đồng dân cư có thể đưa vào hương ước các biện pháp bảo vệ môi trường, an ninh trật tự, khuyến học, khuyến tài, hay các quy tắc về việc cưới, việc tang và lễ hội. Đặc biệt, các biện pháp thưởng, phạt cũng có thể được quy định nhưng không được thay thế các hình phạt của pháp luật.

Quy trình thông qua chặt chẽ

Một điểm mới đáng chú ý tại Điều 10 Nghị định 61/2023/NĐ-CP là điều kiện thông qua. Hương ước chỉ có giá trị khi có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong cộng đồng dân cư tán thành. Hình thức thông qua có thể là họp trực tiếp hoặc phát phiếu lấy ý kiến nếu cuộc họp không đủ số lượng người tham gia.

Kết luận

Việc ban hành Nghị định 61/2023/NĐ-CP là bước tiến quan trọng để chuẩn hóa các quy ước cộng đồng. Điều này không chỉ giúp người dân phát huy quyền làm chủ mà còn đảm bảo mọi hoạt động tự quản đều nằm trong khuôn khổ pháp lý, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới văn minh và hiện đại.