Hệ thống pháp luật Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng cửa đổi mới quan trọng với sự ra đời của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025. Không chỉ đơn thuần là sửa đổi kỹ thuật, đạo luật này đánh dấu bước ngoặt trong tư duy lập pháp, hướng tới sự tinh gọn, hiệu quả và phản ứng nhanh trước các biến động thực tiễn.

1. Cấp xã chính thức "chia tay" quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Một trong những thay đổi gây chú ý nhất chính là việc loại bỏ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) của chính quyền cấp xã. Theo quy định tại Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, hệ thống văn bản pháp luật sẽ không còn sự hiện diện của:

• Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp xã.
• Quyết định của Ủy ban nhân dân cấp xã.

Việc "khai tử" hai loại văn bản này nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh tình trạng cát cứ pháp lý và nâng cao chất lượng văn bản ở các cấp cao hơn. Thay vào đó, chính quyền cấp xã sẽ tập trung vào công tác tổ chức thi hành pháp luật và ban hành các văn bản hành chính cá biệt để giải quyết công việc cụ thể tại địa phương.

2. Nghị quyết của Chính phủ: Sự trở lại đầy quyền lực

Sau một thời gian bị loại bỏ trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, hình thức Nghị quyết của Chính phủ đã chính thức được khôi phục là một loại VBQPPL. Bài học từ đại dịch Covid-19 cho thấy Chính phủ cần một công cụ pháp lý linh hoạt, có quy trình ban hành nhanh gọn để xử lý ngay các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn mà không nhất thiết phải thông qua quy trình xây dựng Nghị định vốn tốn nhiều thời gian.

3. Từ "Chương trình xây dựng luật" sang "Chương trình lập pháp"

Luật mới đã thay đổi tên gọi và bản chất của kế hoạch lập pháp hằng năm. Điều 24 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 quy định về Chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội. Sự thay đổi này không chỉ là về ngôn ngữ mà còn thể hiện sự chủ động tối đa của Quốc hội và các cơ quan trình, giúp giảm áp lực "chạy theo tiến độ" và tập trung sâu hơn vào chất lượng nội dung dự án luật.

4. Đột phá: Rút ngắn thời gian ban hành luật xuống còn 12 tháng

Trước đây, quy trình từ lúc lập đề nghị đến khi thông qua một đạo luật thường kéo dài tối thiểu 22 tháng. Với việc tách quy trình chính sách ra khỏi quy trình soạn thảo, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian này xuống chỉ còn khoảng 12 tháng đối với các luật sửa đổi, bổ sung. Đây là một bước tiến lớn trong cải cách hành chính tư pháp, giúp pháp luật bắt kịp hơi thở của đời sống kinh tế - xã hội.

5. Trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu

Để khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết hoặc văn bản có chất lượng thấp, luật mới nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan ban hành văn bản. Điều này buộc các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ phải sát sao hơn trong từng khâu soạn thảo, thẩm định, tránh tình trạng "quyền anh, quyền tôi" gây nghẽn mạch pháp lý.

6. Cơ chế giải thích áp dụng văn bản linh hoạt

Trong trường hợp có sự hiểu khác nhau hoặc chưa thống nhất về cách áp dụng, luật mới quy định rõ cơ chế giải thích văn bản. Điều này dựa trên tinh thần của Hiến pháp 2013, đảm bảo mọi quy định pháp luật đều được thực thi một cách minh bạch, công bằng và bảo vệ tối đa quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

"Việc đổi mới quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật là yêu cầu tất yếu để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi mà pháp luật phải thực sự là công cụ kiến tạo phát triển."

Với 7 điểm mới mang tính đột phá, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 hứa hẹn sẽ tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch và hiệu quả hơn cho Việt Nam trong giai đoạn mới.