Trong nỗ lực tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã chính thức thông qua Đề án sắp xếp lại hệ thống cơ quan thanh tra. Đây không chỉ là một cuộc thay đổi về mặt cơ cấu tổ chức mà còn là bước đi chiến lược nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực trong công tác thanh tra, kiểm tra hiện nay.

Cuộc "đại phẫu" bộ máy thanh tra: Tinh gọn để mạnh hơn

Theo quy định tại Kết luận 134-KL/TW, hệ thống cơ quan thanh tra sẽ được sắp xếp lại theo mô hình 2 cấp ở Trung ương và địa phương. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng một hệ thống thanh tra "tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả".

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc kết thúc hoạt động của Thanh tra các bộ. Thay vào đó, các đơn vị này sẽ được tổ chức lại thành các cục thanh tra chuyên sâu trực thuộc Thanh tra Chính phủ. Điều này giúp tập trung quyền lực và nguồn lực vào một đầu mối duy nhất, tránh tình trạng "vừa đá bóng vừa thổi còi" hoặc sự nể nang trong quá trình thanh tra tại các bộ ngành.

"Kết thúc hoạt động của Thanh tra các bộ để sắp xếp, tổ chức lại thành các cục thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo lĩnh vực thuộc Thanh tra Chính phủ."

8 tổ chức thanh tra "đặc biệt" được duy trì hoạt động

Mặc dù chủ trương chung là tinh gọn, nhưng do tính chất đặc thù và yêu cầu bảo mật, an ninh quốc gia hoặc tính chuyên môn sâu, Bộ Chính trị đã đồng ý tiếp tục duy trì hoạt động đối với 08 tổ chức thanh tra sau:

• Thanh tra Bộ Quốc phòng;
• Thanh tra Bộ Công an;
• Thanh tra Ngân hàng Nhà nước;
• Thanh tra Cơ yếu;
• Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân;
• Thanh tra Cục Hàng hải Việt Nam;
• Thanh tra Cục Hàng không Việt Nam;
• Thanh tra Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Những đơn vị nào sẽ kết thúc sứ mệnh thanh tra chuyên ngành?

Bên cạnh việc giải thể thanh tra bộ, Kết luận 134-KL/TW cũng nêu rõ việc kết thúc hoạt động của cơ quan thanh tra tại các đơn vị như: Cục Bổ trợ tư pháp, Kho bạc Nhà nước, Cục Dự trữ Nhà nước, Cục Thống kê. Đặc biệt, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ không còn tổ chức thanh tra chuyên ngành mà chuyển sang thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành theo quy định của pháp luật.

Thay đổi tại địa phương: Thanh tra tỉnh sẽ là "đầu tàu"

Tại cấp địa phương, sự thay đổi cũng diễn ra mạnh mẽ không kém. Thanh tra huyện và Thanh tra sở sẽ kết thúc hoạt động để tổ chức lại thành các đơn vị thuộc Thanh tra tỉnh. Điều này phù hợp với tinh thần của Luật Thanh tra 2022 về việc tăng cường tính độc lập và chuyên nghiệp cho cơ quan thanh tra.

Việc tập trung lực lượng về Thanh tra tỉnh giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân sự tại cấp huyện, đồng thời đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương. Đối với các cơ quan không còn tổ chức thanh tra, người đứng đầu có trách nhiệm giao đơn vị trực thuộc tham mưu thực hiện chức năng kiểm tra, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, đảm bảo không bỏ sót nhiệm vụ trong quá trình chuyển giao.

Lộ trình triển khai thực hiện sẽ được đồng bộ với việc sắp xếp đơn vị hành chính, đảm bảo hoạt động của hệ thống chính trị diễn ra liên tục, không gián đoạn. Đây được kỳ vọng sẽ là bước đột phá giúp công tác thanh tra thực sự trở thành công cụ đắc lực trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.