Quyền riêng tư - "Lá chắn" pháp lý bất khả xâm phạm

Trong kỷ nguyên số, thông tin cá nhân trở thành tài sản quý giá nhưng cũng dễ bị tổn thương nhất. Pháp luật Việt Nam đã thiết lập một hệ thống quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền này. Theo quy định tại Điều 21 Hiến pháp 2013:

"1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình. Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn. 2. Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác. Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác."

Cụ thể hóa tinh thần này, Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định đời sống riêng tư lân bí mật cá nhân, bí mật gia đình và không ai được phép xâm phạm trái luật. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư phải được người đó đồng ý.

Những hành vi "vô tình" nhưng vi phạm pháp luật

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng việc chia sẻ một bức ảnh chụp chung hay kể một câu chuyện đời tư của người khác lên mạng xã hội là bình thường. Tuy nhiên, nếu không được sự đồng ý, đó có thể là hành vi xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng.

Theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP, dữ liệu cá nhân phải được bảo vệ và xử lý theo đúng quy định. Chỉ trong một số trường hợp khẩn cấp để bảo vệ tính mạng, sức khỏe theo khoản 1 Điều 17 Nghị định 13/2023/NĐ-CP thì mới được phép xử lý mà không cần sự đồng ý.

Cái giá phải trả: Từ phạt tiền đến trách nhiệm hình sự

Tùy vào tính chất và mức độ nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử phạt vi phạm hành chính

• Về hình ảnh: Tự ý sử dụng hình ảnh cá nhân để quảng cáo có thể bị phạt từ 20 - 40 triệu đồng theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP. Nếu dùng ảnh người khác trên mạng xã hội trái phép, mức phạt là 10 - 20 triệu đồng theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
• Về danh dự, nhân phẩm: Hành vi xúc phạm, bôi nhọ người khác có thể bị phạt đến 3 triệu đồng theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
• Về thư tín, điện tín: Phát tán bí mật đời tư qua việc xâm phạm thư tín nhằm xúc phạm danh dự người khác bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng theo Điều 54 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong những trường hợp nghiêm trọng, hành vi xâm phạm quyền riêng tư có thể cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự 2015:

• Tội làm nhục người khác: Quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt cao nhất lên đến 05 năm tù.
• Tội vu khống: Quy định tại Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt cao nhất lên đến 07 năm tù.

Lời khuyên pháp lý để bảo vệ quyền riêng tư

Để tránh những rắc rối pháp lý, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức bảo vệ thông tin của mình và tôn trọng quyền riêng tư của người khác. Hãy luôn hỏi ý kiến trước khi đăng tải thông tin hay hình ảnh của bất kỳ ai. Nếu phát hiện quyền riêng tư bị xâm phạm, bạn có quyền yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.