Để kịp thời tổng hợp, công bố danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã ban hành Công văn 135/BDTTG-VPQGDTMN gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Văn bản này đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm đôn đốc các địa phương khẩn trương hoàn thành công tác rà soát, phân định vùng dân tộc thiểu số trước mốc thời gian quan trọng.

Cán bộ địa phương rà soát hồ sơ phân định vùng dân tộc thiểu số tại địa bàn cơ sở (ảnh minh họa)

Bối cảnh pháp lý mới và yêu cầu cấp bách từ Trung ương

Công tác phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo trình độ phát triển là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng và thực hiện các chính sách an sinh xã hội, đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn mới, việc rà soát này được thực hiện căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể, các địa phương phải căn cứ vào quy định tại Nghị định 272/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Đồng thời, quá trình rà soát phải gắn liền với việc thực hiện Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.

Sự kết hợp giữa hai văn bản này đòi hỏi các địa phương phải nhìn nhận công tác phân định không chỉ là việc xác định ranh giới địa lý hay thống kê số liệu thuần túy, mà còn là việc kiện toàn bộ máy, ổn định đời sống dân cư sau khi thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính dưới cấp xã.

Hai nhiệm vụ trọng tâm trong công tác rà soát, phân định

Tại Công văn 135/BDTTG-VPQGDTMN, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã phân định rõ trách nhiệm và quy trình thực hiện đối với từng cấp chính quyền địa phương, chia thành hai nhóm nhiệm vụ cốt lõi:

1. Rà soát, lập hồ sơ cấp xã đối với các thôn có thay đổi sau sắp xếp

Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức rà soát, lập hồ sơ xác định, phân định thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn. Nhiệm vụ này đặc biệt nhấn mạnh đối với các thôn có sự thay đổi về địa giới, quy mô dân số hoặc sáp nhập, chia tách sau khi thực hiện sắp xếp theo chủ trương chung.

"Việc rà soát tại cấp cơ sở phải đảm bảo tính khách quan, chính xác, phản ánh đúng thực trạng đời sống, cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển của từng thôn, bản, tránh tình trạng bỏ sót đối tượng thụ hưởng chính sách hoặc trục lợi chính sách."

Cuộc họp rà soát, phân định vùng dân tộc thiểu số tại một xã miền núi (ảnh minh họa)

2. Thẩm định, phê duyệt danh sách cấp tỉnh

Ở cấp tỉnh, Bộ Dân tộc và Tôn giáo yêu cầu chỉ đạo các cơ quan chuyên môn (chủ trì là Sở Dân tộc hoặc cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc cấp tỉnh) phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan tổ chức thẩm định kỹ lưỡng hồ sơ xác định, phân định do cấp huyện trình lên. Sau khi thẩm định, cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, phê duyệt chính thức danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn trên địa bàn quản lý.

Mốc thời gian "vàng" 15/8/2026 và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Để đảm bảo tiến độ chung của cả nước, Bộ Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh thời hạn cuối cùng để các địa phương hoàn thành toàn bộ quy trình rà soát, phê duyệt và gửi hồ sơ về Bộ là trước ngày 15/8/2026. Đây là mốc thời gian bắt buộc để Bộ kịp thời tổng hợp, trình Chính phủ công bố danh sách chính thức áp dụng cho giai đoạn 2026 - 2030.

Đáng chú ý, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng nêu rõ yêu cầu về trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương:

• Trách nhiệm toàn diện: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật, trước Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ về tính chính xác, khách quan, đầy đủ của số liệu, tài liệu và kết quả xác định, phân định trên địa bàn.
• Tránh sai sót số liệu: Mọi sai sót, chậm trễ dẫn đến việc ảnh hưởng đến quyền lợi của đồng bào dân tộc thiểu số hoặc làm chậm tiến độ triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ bị xem xét trách nhiệm của người đứng đầu địa phương.

Ý nghĩa thực tiễn đối với sự phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Việc xác định chính xác danh sách các thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa quyết định đến việc phân bổ nguồn lực đầu tư công, đặc biệt là nguồn vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chỉ khi có một "bản đồ phân định" chính xác, các chính sách hỗ trợ về y tế, giáo dục, đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt và phát triển hạ tầng mới đến đúng những nơi thực sự cần thiết, tạo động lực mạnh mẽ giúp đồng bào vươn lên thoát nghèo bền vững.

Do đó, trong khoảng thời gian từ nay đến trước ngày 15/8/2026, các địa phương cần tập trung cao độ lực lượng, phương tiện, khắc phục khó khăn về địa hình, thời tiết để hoàn thành nhiệm vụ chính trị quan trọng này đúng tiến độ và đạt chất lượng cao nhất.