Nghị định số 272/2025/NĐ-CP ban hành quy định về việc phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống tiêu chí, quy trình và thẩm quyền xác định các địa bàn đặc thù, làm căn cứ cốt lõi để xây dựng, áp dụng các chính sách dân tộc, an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong giai đoạn mới.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết các nội dung bao gồm:

• Tiêu chí xác định thôn, bản, làng, phum, sóc, xóm, ấp, khu dân cư, tổ dân phố và tương đương (gọi chung là thôn); xã, phường, đặc khu (gọi chung là xã); tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là tỉnh) thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Tiêu chí phân định thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Tiêu chí phân định xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo trình độ phát triển, phân chia thành 03 khu vực: xã khu vực I (đang phát triển), xã khu vực II (khó khăn) và xã khu vực III (đặc biệt khó khăn).
• Quy trình, thành phần hồ sơ, thẩm quyền xác định, phân định và công bố kết quả thực hiện cho giai đoạn 2026 - 2030.
• Hiệu lực áp dụng của các danh sách địa bàn sau khi được phê duyệt và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Đối tượng áp dụng của Nghị định là các thôn, xã, tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thôn, xã, tỉnh miền núi; thôn, xã, tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Nguyên tắc xác định và phân định

Công tác xác định và phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau:

• Bảo đảm tính khách quan, chính xác, công khai, minh bạch, phản ánh đúng thực tiễn và phù hợp với đặc thù của từng vùng, miền, địa phương.
• Dựa trên nguồn số liệu chính thức, được cập nhật theo đúng thời điểm quy định, có cơ sở pháp lý rõ ràng và phải được thẩm định bởi cơ quan có thẩm quyền.
• Kết hợp đồng thời cả tỷ lệ tương đối và giá trị tuyệt đối, gắn liền với các điều kiện địa lý tự nhiên, hiện trạng hạ tầng và mức độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
• Chỉ thực hiện xác định, phân định lại khi có sự thay đổi về địa giới hành chính của thôn, xã đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Bảo đảm nguyên tắc kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm trong suốt quá trình xây dựng, thẩm định, phê duyệt và tổ chức thực hiện.

Tiêu chí xác định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Nghị định quy định cụ thể các tiêu chí định lượng để xác định các cấp hành chính thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi:

• Vùng đồng bào dân tộc thiểu số:
  • Đối với cấp thôn: Là thôn có từ 15% người dân tộc thiểu số trở lên sinh sống ổn định thành cộng đồng.
  • Đối với cấp xã: Là xã đáp ứng ít nhất một trong hai tiêu chí: Có từ 15% người dân tộc thiểu số trở lên sinh sống ổn định; hoặc có từ 4.500 người dân tộc thiểu số trở lên sinh sống ổn định.
  • Đối với cấp tỉnh: Là tỉnh đáp ứng ít nhất một trong hai tiêu chí: Có từ 15% người dân tộc thiểu số trở lên sinh sống ổn định; hoặc có từ 2/3 số xã trở lên là xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Vùng miền núi:
  • Đối với cấp thôn: Là thôn đáp ứng ít nhất một trong hai tiêu chí: Có ít nhất 2/3 diện tích tự nhiên nằm ở độ cao từ 200 mét trở lên so với mực nước biển; hoặc có ít nhất 2/3 diện tích tự nhiên có độ dốc địa hình từ 15% trở lên.
  • Đối với cấp xã: Là xã đáp ứng ít nhất một trong hai tiêu chí: Có ít nhất 2/3 diện tích tự nhiên nằm ở độ cao từ 200 mét trở lên so với mực nước biển; hoặc có từ 2/3 số thôn trở lên là thôn miền núi.
  • Đối với cấp tỉnh: Là tỉnh đáp ứng ít nhất một trong hai tiêu chí: Có ít nhất 2/3 diện tích tự nhiên nằm ở độ cao từ 200 mét trở lên so với mực nước biển; hoặc có từ 2/3 số xã trở lên là xã miền núi.
• Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: Thôn, xã, tỉnh được xác định là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nếu đáp ứng ít nhất một trong các điều kiện tương ứng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc vùng miền núi nêu trên.

Tiêu chí phân định thôn đặc biệt khó khăn

Thôn đặc biệt khó khăn phải là thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời đáp ứng ít nhất 02 trong 03 tiêu chí sau đây:

• Có tỷ lệ nghèo đa chiều cao gấp từ 4,0 lần trở lên so với tỷ lệ nghèo đa chiều chung của cả nước. Riêng đối với các địa phương thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỷ lệ nghèo đa chiều phải cao gấp từ 2,0 lần trở lên so với tỷ lệ nghèo đa chiều chung của cả nước.
• Có dưới 60% đường thôn và đường liên thôn được cứng hóa, bảo đảm cho xe ô tô đi lại thuận tiện quanh năm theo tiêu chuẩn kỹ thuật quy định của pháp luật về đường bộ.
• Tỷ lệ hộ gia đình có hợp đồng mua bán điện sinh hoạt đạt dưới 90%.

Phân định xã theo trình độ phát triển (Khu vực I, II, III)

Đối tượng phân định theo trình độ phát triển là các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc phân định dựa trên hệ thống 12 tiêu chí đánh giá toàn diện về kinh tế, hạ tầng và dịch vụ xã hội:

• Có thu nhập bình quân đầu người thấp hơn 50% so với thu nhập bình quân đầu người chung của cả nước.
• Có tỷ lệ nghèo đa chiều cao gấp từ 2,0 lần trở lên so với tỷ lệ nghèo đa chiều chung của cả nước (riêng vùng đồng bằng sông Cửu Long là từ 1,5 lần trở lên).
• Tỷ lệ hộ gia đình có hợp đồng mua bán điện dưới 95%.
• Tỷ lệ hộ gia đình được tiếp cận và sử dụng nước sạch theo quy chuẩn dưới 30%.
• Có dưới 80% đường xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa bảo đảm ô tô đi lại thuận tiện quanh năm; hoặc đường đã được nhựa hóa, bê tông hóa nhưng bị xuống cấp nghiêm trọng (tỷ lệ xuống cấp trên 50%), gây khó khăn và mất an toàn khi di chuyển, đặc biệt là trong mùa mưa.
• Y tế xã chưa đạt chuẩn theo bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn đến năm 2030.
• Tỷ lệ trường học các cấp (mầm non, tiểu học, trung học cơ sở hoặc trường liên cấp có cấp học cao nhất là trung học cơ sở) đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất mức độ 1 dưới 50%.
• Chưa có hoặc đã có nhà ở nội trú cho học sinh nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu chỗ ở thực tế (đối với Trường phổ thông dân tộc nội trú đáp ứng dưới 80%, Trường phổ thông dân tộc bán trú đáp ứng dưới 60%).
• Tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được hệ thống thủy lợi tưới, tiêu nước chủ động dưới 50%.
• Chưa xây dựng được Trung tâm Văn hóa - Thể thao cấp xã hoặc đã có nhưng chưa đạt chuẩn theo quy định.
• Tỷ lệ thôn có dịch vụ truy cập internet di động hoặc internet băng rộng cố định dưới 95%.
• Tỷ lệ hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh dưới 50%.

Dựa trên các tiêu chí này, các xã được phân định cụ thể như sau:

• Xã khu vực I (Xã đang phát triển): Là xã đáp ứng dưới 03 tiêu chí trong số các tiêu chí nêu trên.
• Xã khu vực II (Xã khó khăn): Là xã đáp ứng từ 03 đến 05 tiêu chí trong số các tiêu chí nêu trên.
• Xã khu vực III (Xã đặc biệt khó khăn): Là xã đáp ứng từ 06 tiêu chí trở lên; hoặc xã đáp ứng từ 03 tiêu chí trở lên và đồng thời có từ 50% số thôn trở lên trong xã được phân định là thôn đặc biệt khó khăn.

Thẩm quyền phê duyệt và quy trình thực hiện

Nghị định phân cấp rõ ràng thẩm quyền phê duyệt và quy trình thực hiện giữa các cấp chính quyền:

• Thẩm quyền phê duyệt:
  • Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Có thẩm quyền tổ chức thẩm định và phê duyệt danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn; xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã khu vực I, II, III trên địa bàn quản lý.
  • Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Tổng hợp, ban hành quyết định công bố danh sách thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn, xã khu vực I, II, III trên phạm vi cả nước; đồng thời phê duyệt và công bố danh sách tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Quy trình thực hiện:
  • Cấp xã: Rà soát, xác định thôn, xã theo tiêu chí; phân định thôn đặc biệt khó khăn và xã theo trình độ phát triển; lập báo cáo kết quả gửi UBND cấp tỉnh trong thời hạn 25 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản chỉ đạo triển khai của tỉnh.
  • Cấp tỉnh: Chỉ đạo rà soát, thẩm định kết quả của cấp xã; xác định tiêu chí cấp tỉnh; ban hành quyết định phê duyệt danh sách thôn, xã trên địa bàn; lập báo cáo kết quả gửi Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong thời hạn 45 ngày làm việc kể từ ngày Nghị định có hiệu lực.
  • Cấp Trung ương: Bộ Dân tộc và Tôn giáo tổng hợp kết quả của các địa phương, ban hành quyết định công bố danh sách thôn, xã toàn quốc; rà soát, phê duyệt và công bố danh sách tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ báo cáo, hồ sơ hợp lệ.
• Hồ sơ và số liệu áp dụng: Hồ sơ gửi đi gồm 01 bộ bản giấy và 01 bộ bản điện tử, bao gồm các biểu mẫu xác định tiêu chí, báo cáo tự đánh giá, quyết định phê duyệt tỷ lệ nghèo đa chiều, số liệu dân số và báo cáo thẩm định. Số liệu để xác định các tiêu chí được chốt tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2024. Đối với các trường hợp chia tách, sáp nhập địa giới hành chính sau thời điểm này, số liệu được sử dụng tại thời điểm ngày 31 tháng 12 của năm liền kề trước năm thực hiện rà soát điều chỉnh.
• Ứng dụng công nghệ: Khuyến khích các địa phương ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu số để phục vụ công tác xác định, phân định và cập nhật biến động, bảo đảm kết nối đồng bộ, thống nhất với hệ thống thông tin quốc gia.

Hiệu lực áp dụng, kinh phí và tổ chức thực hiện

Các điều khoản thi hành và cơ chế tài chính được quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai:

• Hiệu lực thi hành: Nghị định 272/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 12 năm 2025.
• Thời gian áp dụng danh sách: Danh sách thôn, xã, tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; thôn đặc biệt khó khăn; xã khu vực I, II, III sau khi được phê duyệt sẽ có hiệu lực áp dụng từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 và được sử dụng xuyên suốt trong cả giai đoạn 2026 - 2030. Danh sách này là căn cứ pháp lý để thực hiện các chính sách liên quan.
• Quy định chuyển tiếp: Trong trường hợp đến ngày 01 tháng 01 năm 2026 mà danh sách mới chưa được công bố, các địa phương tiếp tục tạm thời áp dụng danh sách hiện hành ban hành theo Quyết định số 33/2020/QĐ-TTg ngày 12 tháng 11 năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ. Thời gian áp dụng tạm thời này không kéo dài quá ngày 31 tháng 3 năm 2026.
• Kinh phí thực hiện: Kinh phí tổ chức thực hiện rà soát và lập hồ sơ xác định, phân định do ngân sách địa phương tự bảo đảm theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước hiện hành.
• Trách nhiệm thực hiện: Bộ Dân tộc và Tôn giáo chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc các địa phương thực hiện và tổng hợp công bố danh sách. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác của số liệu và kết quả phân định trên địa bàn quản lý. Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc, các địa phương phải kịp thời báo cáo bằng văn bản gửi các bộ quản lý chuyên ngành để được hướng dẫn tháo gỡ.