Chỉ còn hơn hai tháng nữa, quy định mới về cách tính lương hưu theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 sẽ chính thức có hiệu lực (từ ngày 01/01/2018). Tại thời điểm tháng 10/2017 này, dư luận đang đặc biệt quan tâm và lo ngại về những tác động tiêu cực đối với lao động nữ nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi. So với quy định cũ, nhiều chị em sẽ phải đối mặt với việc sụt giảm tỷ lệ hưởng lương hưu một cách đáng kể.

Cú sốc từ lộ trình thay đổi cách tính lương hưu

Theo quy định hiện hành áp dụng đến hết năm 2017, lao động nữ chỉ cần có đủ 25 năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) là đã đạt được mức hưởng lương hưu tối đa 75%. Tuy nhiên, bước sang năm 2018, con số này sẽ tăng vọt lên 30 năm. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu cùng một thời gian đóng BHXH là 25 năm, người nghỉ hưu vào tháng 12/2017 sẽ nhận mức 75%, nhưng người nghỉ hưu vào tháng 01/2018 chỉ còn nhận được 65%.

Sự thay đổi này bắt nguồn từ lộ trình được quy định tại Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Cụ thể:

"2. Từ ngày 01 tháng 01 năm 2018, mức lương hưu hằng tháng của người lao động đủ điều kiện quy định tại Điều 54 của Luật này được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội quy định tại Điều 62 của Luật này và tương ứng với số năm đóng bảo hiểm xã hội như sau: [...] b) Lao động nữ nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi là 15 năm. Sau đó cứ thêm mỗi năm, người lao động quy định tại điểm a và điểm b khoản này được tính thêm 2%; mức tối đa bằng 75%."

Như vậy, tỷ lệ tính thêm cho mỗi năm đóng BHXH sau 15 năm đầu tiên của lao động nữ đã bị giảm từ 3% xuống còn 2%. Đây chính là "nút thắt" khiến mức lương hưu của lao động nữ bị kéo giảm mạnh mẽ.

Phân tích thiệt thòi thực tế của lao động nữ

Để thấy rõ sự thiệt thòi, hãy làm một phép tính đơn giản: Một lao động nữ có 20 năm đóng BHXH. Nếu nghỉ hưu trong năm 2017, theo khoản 1 Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức lương hưu sẽ là: 45% (cho 15 năm đầu) + 5 năm x 3% = 60%. Nhưng nếu nghỉ hưu từ 01/01/2018, theo khoản 2 Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức hưởng chỉ còn: 45% + 5 năm x 2% = 55%. Mất đi 5% tỷ lệ hưởng lương hưu có thể tương đương với hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu đồng mỗi tháng tùy vào mức lương đóng bảo hiểm.

Đáng chú ý, trong khi lao động nam có lộ trình thay đổi dần dần (tăng từ 16 năm lên 20 năm để hưởng 45% trong vòng 5 năm), thì lao động nữ lại bị áp dụng ngay lập tức mức tính mới từ năm 2018. Điều này tạo ra một sự chênh lệch đột ngột, khiến nhiều người cảm thấy bị đối xử thiếu công bằng so với các đồng nghiệp nam hoặc những người nghỉ hưu ngay trước thời điểm giao thời.

Hệ lụy và những trăn trở về an sinh xã hội

Việc thay đổi chính sách này đang dẫn đến một làn sóng lo ngại trong lực lượng lao động nữ, đặc biệt là công nhân tại các khu công nghiệp - những người vốn có mức lương không cao và điều kiện làm việc vất vả. Nhiều người đã bắt đầu tính đến phương án xin nghỉ hưu sớm trước ngày 01/01/2018 để "chốt" mức lương hưu cũ, hoặc thậm chí là nhận BHXH một lần để giải quyết khó khăn trước mắt.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cảnh báo rằng việc nhận BHXH một lần sẽ khiến người lao động mất đi điểm tựa an sinh quan trọng nhất khi về già. Thay vì có lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, họ sẽ phải tự chi trả mọi chi phí sinh hoạt và khám chữa bệnh khi sức khỏe giảm sút.

Trong bối cảnh hiện tại, các cơ quan chức năng cần có những giải pháp truyền thông mạnh mẽ hơn để người lao động hiểu rõ bản chất của chính sách, đồng thời xem xét các phương án hỗ trợ hoặc điều chỉnh lộ trình sao cho hài hòa lợi ích, tránh gây sốc cho một bộ phận lớn lao động nữ - những người đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế của đất nước.

Để nắm rõ hơn các quy định chi tiết, người lao động nên chủ động tra cứu toàn văn Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.