Chính phủ đã ban hành Nghị định 313/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế, thay thế các văn bản trước đây nhằm thiết lập mô hình quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực. Động thái pháp lý có hiệu lực từ ngày 18/08/2026 này không chỉ chuẩn hóa chuyên môn y tế mà còn mở rộng thẩm quyền của ngành y tế sang nhiều chính sách an sinh và trợ giúp xã hội trọng yếu.

1. Vị trí pháp lý và bộ khung chức năng quản lý nhà nước toàn diện của Bộ Y tế

Căn cứ theo quy định tại Điều 1 Nghị định 313/2026/NĐ-CP, Bộ Y tế là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với 13 nhóm lĩnh vực then chốt của đời sống xã hội:

• Phòng bệnh; khám bệnh, chữa bệnh và phục hồi chức năng;
• Giám định y khoa, giám định pháp y và giám định pháp y tâm thần;
• Bà mẹ, trẻ em và lĩnh vực dân số;
• Phòng, chống tệ nạn xã hội (ngoại trừ nhiệm vụ cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy);
• Bảo trợ xã hội và các chính sách an sinh cộng đồng;
• Y, dược cổ truyền cùng toàn bộ ngành dược liệu, thuốc và mỹ phẩm;
• An toàn thực phẩm và thiết bị, công trình y tế;
• Bảo hiểm y tế và quản lý nhà nước các dịch vụ công trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý.

Quy định mới thể hiện rõ nét tư duy quản lý tích hợp: sức khỏe con người không chỉ được tiếp cận từ góc độ điều trị lâm sàng, mà bắt nguồn từ dự phòng bệnh tật, dinh dưỡng, môi trường sống đến bảo trợ an sinh toàn diện suốt vòng đời.

2. Nhiệm vụ quản lý chuyên môn về y tế dự phòng, khám chữa bệnh và giám định

Theo nội dung chi tiết tại Điều 2 Nghị định 313/2026/NĐ-CP, các nhiệm vụ nòng cốt của Bộ Y tế được định hình cụ thể:

Về lĩnh vực phòng bệnh và y tế công cộng

Bộ Y tế giữ vai trò cơ quan chỉ huy cao nhất trong phòng, chống các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, bệnh nghề nghiệp và tai nạn thương tích. Cụ thể, Bộ có thẩm quyền:

• Ban hành, sửa đổi danh mục bệnh truyền nhiễm bắt buộc phải tiêm vắc xin, sinh phẩm y tế; chỉ đạo tổ chức tiêm chủng trên phạm vi toàn quốc;
• Trình cấp có thẩm quyền công bố dịch hoặc quyết định các biện pháp khẩn cấp: khoanh vùng, cách ly y tế, kiểm dịch y tế biên giới tại tất cả các cửa khẩu;
• Giám sát yếu tố nguy cơ từ ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe; quản lý chất lượng nước sinh hoạt và an toàn sinh học xét nghiệm y tế;
• Quản lý hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá, rượu bia và điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện.

Về khám bệnh, chữa bệnh và giám định tư pháp

Phù hợp với khuôn khổ pháp lý hiện hành tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, Bộ Y tế thực thi quản lý nhà nước đối với mạng lưới cơ sở khám chữa bệnh công - tư:

• Trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch tổng thể hệ thống cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; quy định chi tiết việc phân cấp chuyên môn kỹ thuật;
• Cấp mới, điều chỉnh, thu hồi giấy phép hành nghề cho nhân lực y tế và giấy phép hoạt động cho cơ sở y tế trên cả nước;
• Thẩm định, cấp phép ứng dụng phương pháp mới, kỹ thuật mới; quản lý ghép mô, tạng và cấp cứu ngoại viện;
• Quản lý hoạt động giám định y khoa, giám định pháp y và giám định pháp y tâm thần.

3. Đột phá mới: Quản lý bảo trợ xã hội, bà mẹ, trẻ em và lĩnh vực dân số

Điểm chuyển biến căn bản nhất tại Điều 2 Nghị định 313/2026/NĐ-CP chính là các quy định giao Bộ Y tế trực tiếp phụ trách mảng an sinh xã hội:

• Về bảo trợ xã hội: Bộ chủ trì hoạch định chính sách trợ giúp xã hội khẩn cấp (khắc phục bão lũ, dịch bệnh), chính sách trợ cấp hưu trí xã hội theo quy định tại Nghị định 176/2025/NĐ-CP, công tác xã hội, chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán người và phòng, chống mại dâm.
• Về bà mẹ và trẻ em: Bộ xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia; quản lý kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; điều phối quyền trẻ em và trực tiếp quản trị Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (111).
• Về dân số: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu dân số, điều chỉnh mức sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao thể chất, tầm vóc người Việt Nam.

4. Trách nhiệm quản lý dược, thiết bị y tế, an toàn thực phẩm và bảo hiểm y tế

Bên cạnh lĩnh vực lâm sàng, quản lý chuỗi cung ứng y tế và an toàn thực phẩm được quy định rất chi tiết:

• Dược và mỹ phẩm: Ban hành Dược điển Việt Nam, danh mục thuốc đấu thầu tập trung quốc gia, danh mục thuốc áp dụng đàm phán giá; quản lý cấp phép lưu hành, xuất nhập khẩu thuốc và thanh tra xử lý thuốc giả, mỹ phẩm giả.
• Thiết bị và công trình y tế: Quản lý đăng ký lưu hành, tiêu chuẩn định mức trang thiết bị chuyên dùng và định mức diện tích sàn công trình bệnh viện.
• An toàn thực phẩm: Ban hành giới hạn an toàn thực phẩm, danh mục phụ gia được phép dùng; thiết lập mạng lưới cảnh báo, truy xuất nguồn gốc sự cố ngộ độc thực phẩm; cấp chứng nhận GMP thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
• Bảo hiểm y tế: Quyết định danh mục, mức và điều kiện thanh toán thuốc, vật tư y tế do Quỹ BHYT chi trả; hướng dẫn đăng ký khám ban đầu và đẩy mạnh liên thông kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh trên toàn quốc.

5. Cơ cấu tổ chức 19 đơn vị trực thuộc Bộ Y tế theo quy định mới

Quy định tại Điều 3 Nghị định 313/2026/NĐ-CP nêu rõ cơ cấu tổ chức tinh gọn nhưng bao quát của Bộ Y tế gồm 19 đơn vị thành viên:

16 cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước

1. Vụ Bảo hiểm y tế;
2. Vụ Tổ chức cán bộ;
3. Vụ Kế hoạch - Tài chính (gồm 03 phòng chức năng);
4. Vụ Pháp chế;
5. Vụ Hợp tác quốc tế;
6. Văn phòng Bộ;
7. Cục Quản lý Khám, chữa bệnh;
8. Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền;
9. Cục Quản lý Dược;
10. Cục An toàn thực phẩm;
11. Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế;
12. Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo;
13. Cục Dân số;
14. Cục Phòng bệnh;
15. Cục Bà mẹ và Trẻ em;
16. Cục Bảo trợ xã hội.

03 đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ quản lý nhà nước

1. Viện Chiến lược và Chính sách y tế;
2. Trung tâm Thông tin y tế Quốc gia;
3. Báo Sức khỏe và Đời sống.

Sự ra đời và định vị rõ rệt của các Cục chuyên ngành như Cục Bảo trợ xã hội, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Cục Phòng bệnh đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của Bộ Y tế trong việc nâng cao hiệu lực chỉ đạo, điều hành, đáp ứng kỳ vọng nâng cao thể trạng, tuổi thọ và bảo đảm an sinh xã hội vững chắc cho người dân Việt Nam.