Trong kỷ nguyên số hóa bùng nổ, việc thiết lập một nhạc trưởng điều phối toàn bộ nguồn lực công nghệ thông tin và dữ liệu số trên phạm vi toàn quốc là yêu cầu cấp thiết. Đảm nhận trọng trách là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đang nắm giữ những nhiệm vụ mang tính sống còn đối với lộ trình chuyển đổi số quốc gia.

Bộ Khoa học và Công nghệ đảm nhận vai trò cơ quan đầu mối quốc gia về chuyển đổi số (ảnh minh họa)

Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vị trí then chốt nào trong quản lý nhà nước về chuyển đổi số?

Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 15 Luật Chuyển đổi số 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.

Cần phân biệt rõ, vai trò "đầu mối" không đồng nghĩa với việc ôm đồm toàn bộ công việc của mọi bộ, ngành hay địa phương. Theo khoản 1 Điều 15 và khoản 3 Điều 15 Luật Chuyển đổi số 2025, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước, trong khi các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền chuyên ngành và phạm vi địa bàn quản lý. Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò kiến tạo thể chế, điều phối tổng thể, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật và giám sát đo lường hiệu quả.

Quy chế phối hợp và chức năng của cơ quan đầu mối được quy định chi tiết tại Nghị định 224/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chuyển đổi số và Nghị định 225/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Cụ thể, theo Điều 11 Luật Chuyển đổi số 2025, nội dung quản lý nhà nước về chuyển đổi số mà Bộ giữ vai trò tham mưu chính bao gồm 08 nhóm công việc trọng yếu:

• Xây dựng, ban hành và tổ chức thực thi hệ thống chính sách, pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bộ chỉ số chuyển đổi số thống nhất;
• Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chương trình, kế hoạch chuyển đổi số quốc gia;
• Tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận thức số trong toàn xã hội;
• Quản lý, điều phối và giám sát các hoạt động chuyển đổi số trên mọi lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội;
• Thống kê, đo lường, giám sát, đánh giá định lượng mức độ và hiệu quả chuyển đổi số;
• Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật;
• Quy hoạch đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao;
• Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thu hút công nghệ và nguồn lực toàn cầu.

Chi tiết 6 nhiệm vụ chiến lược định hình tương lai số quốc gia

Không chỉ dừng lại ở quy định khái quát, Luật Chuyển đổi số 2025 đã luật hóa hàng loạt nhiệm vụ cụ thể mà Bộ Khoa học và Công nghệ phải triển khai nhằm bảo đảm tính liên thông, đồng bộ.

1. Thiết kế và điều phối Chương trình Chuyển đổi số quốc gia

Theo khoản 2 Điều 12 Luật Chuyển đổi số 2025, Chương trình Chuyển đổi số quốc gia là tập hợp các nội dung, nhiệm vụ về hoạt động chuyển đổi số, bao gồm cả những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng có tính đột phá. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm chủ trì xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành theo từng giai đoạn phát triển, bảo đảm bám sát Chiến lược quốc gia về Chuyển đổi số.

2. Xây dựng Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số

Nhằm khắc phục triệt để tình trạng "manh mún, chia cắt, cát cứ dữ liệu", khoản 3 Điều 13 Luật Chuyển đổi số 2025 giao cơ quan đầu mối chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời cập nhật và tổ chức hướng dẫn triển khai.

Khung kiến trúc này quy định rõ các cấu phần cơ bản dùng chung cho các cơ quan Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và Chính phủ số, tạo lập nền móng vững chắc để chia sẻ tài nguyên, ngăn chặn tình trạng đầu tư trùng lặp, lãng phí ngân sách.

Hệ thống hạ tầng số và nền tảng kết nối dùng chung quốc gia đóng vai trò xương sống trong chuyển đổi số (ảnh minh họa)

3. Chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật số

Một trong những then chốt kỹ thuật được quy định tại khoản 3 Điều 14 Luật Chuyển đổi số 2025 là việc xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Thủ trưởng các Bộ, cơ quan ngang Bộ tổ chức xây dựng, thẩm định, công bố tiêu chuẩn quốc gia và ban hành quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực chuyển đổi số.

Hệ thống tiêu chuẩn này phải bảo đảm các nguyên tắc vàng: thống nhất, mở, liên thông kết nối dữ liệu mượt mà, không tạo ra các rào cản kỹ thuật cản trở sự đổi mới sáng tạo, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu an ninh mạng và an toàn thông tin.

4. Ban hành Khung năng lực số và phổ cập kỹ năng công dân số

Theo khoản 2 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025, cơ quan quản lý nhà nước về chuyển đổi số có thẩm quyền ban hành và thường xuyên cập nhật Khung năng lực số quốc gia.

Đây là thước đo chuẩn mực phục vụ đào tạo, bồi dưỡng, sát hạch năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị cũng như người lao động tại doanh nghiệp, giúp người dân chủ động thích ứng với môi trường làm việc số và phòng tránh rủi ro mất việc làm do tự động hóa.

5. Hoạch định Chiến lược hạ tầng số quốc gia

Hạ tầng số là huyết mạch của nền kinh tế số. Căn cứ khoản 3 Điều 22 Luật Chuyển đổi số 2025, định kỳ từng thời kỳ, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm nghiên cứu, xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược hạ tầng số.

Chiến lược vạch rõ định hướng phát triển hạ tầng mạng viễn thông thế hệ mới, trung tâm dữ liệu siêu lớn (hyperscale data centers), điện toán đám mây và các hạ tầng số công cộng bảo đảm an toàn, phục vụ toàn diện nhu cầu khai thác của nền kinh tế.

6. Quản lý và vận hành nền tảng số dùng chung quốc gia

Theo quy định tại khoản 1 Điều 26 Luật Chuyển đổi số 2025, Bộ chủ trì xây dựng, trình Thủ tướng ban hành tiêu chí và Danh mục nền tảng số dùng chung quốc gia trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị.

Đồng thời, Bộ có trách nhiệm công bố yêu cầu kỹ thuật và triển khai công cụ tự động đo lường, giám sát trực tuyến 24/7 đối với quá trình vận hành, khai thác, sử dụng các nền tảng số công, ngăn chặn tình trạng hệ thống "xây xong để đấy" gây lãng phí nguồn lực nhà nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ giám sát, đánh giá hiệu quả chuyển đổi số như thế nào?

Để bảo đảm các chương trình chuyển đổi số không bị biến thành phong trào hình thức, thước đo hiệu quả thực tế là yêu cầu bắt buộc được pháp chế hóa mạnh mẽ tại Điều 30 Luật Chuyển đổi số 2025.

Tại khoản 1 Điều 30 Luật Chuyển đổi số 2025, cơ quan quản lý nhà nước về chuyển đổi số gánh vác hai nhiệm vụ giám sát đặc biệt:

• Thứ nhất: Xây dựng, công bố bộ chỉ số thống nhất phục vụ đánh giá mức độ chuyển đổi số (DTI); đồng thời xây dựng, quản lý và vận hành Nền tảng thống kê, đo lường, giám sát, đánh giá triển khai chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc;
• Thứ hai: Định kỳ hằng năm tổ chức đo lường, đánh giá mức độ chuyển đổi số của quốc gia, các Bộ, ngành và 63 tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương. Báo cáo đánh giá được công bố công khai, làm căn cứ then chốt để xếp hạng thi đua, khen thưởng, điều chỉnh cơ chế chính sách và phân bổ nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cho công nghệ thông tin trong các năm tiếp theo.

Ngược lại, theo khoản 2 Điều 30, các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có nghĩa vụ thu thập, cập nhật dữ liệu tự động, chính xác, kịp thời lên Nền tảng giám sát của Bộ Khoa học và Công nghệ, tạo nên một mạng lưới dữ liệu điều hành thông suốt từ trung ương tới cơ sở.

Lời kết và kiến nghị đối với các cơ quan, đơn vị triển khai

Với hệ thống quy định minh bạch tại Luật Chuyển đổi số 2025 cùng Nghị định 224/2026/NĐ-CP, vai trò đầu mối của Bộ Khoa học và Công nghệ đã được xác lập cụ thể và thực chất hơn bao giờ hết. Để thực hiện chuyển đổi số thành công, các cơ quan ban ngành và chính quyền các cấp cần chủ động đối chiếu với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật mở và chuẩn hóa dữ liệu đầu vào. Việc gắn kết quả xếp hạng chuyển đổi số với phân bổ ngân sách đòi hỏi mỗi cơ quan, địa phương phải thực hiện bài bản, lấy sự phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm thay vì chỉ chạy theo hình thức số hóa đơn thuần.