Chính phủ vừa ban hành quy định mới về các hình thức bố trí, sắp xếp ổn định dân cư tại những địa bàn xung yếu, vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới và hải đảo. Đây là nội dung mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.

Vấn đề sắp xếp, ổn định chỗ ở cho người dân sinh sống tại các khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ sạt lở đất, lũ ống, lũ quét, vùng sâu vùng xa, biên giới và hải đảo luôn là ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước trong các chính sách an sinh xã hội. Nhằm cụ thể hóa mục tiêu này trong giai đoạn mới, Nghị định 387/2026/NĐ-CP quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 đã chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 12/10/2026. Trong đó, chính sách an cư cho người dân tại những vùng xung yếu được định hình rõ nét qua 3 phương thức linh hoạt và thực chất.

3 hình thức bố trí ổn định dân cư theo quy định mới nhất

Căn cứ theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 7 Nghị định 387/2026/NĐ-CP, việc bố trí, sắp xếp ổn định cuộc sống cho người dân tại vùng thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, khu vực có dân di cư tự do, khu rừng đặc dụng và khu vực tái định cư của các công trình thủy điện được triển khai theo 3 hình thức cụ thể sau:

• Hình thức thứ nhất: Bố trí ổn định dân cư tập trung hình thành điểm dân cư mới. Phương thức này được áp dụng đối với những khu vực có nguy cơ cao về thiên tai hoặc không còn bảo đảm điều kiện an toàn sinh sống, đòi hỏi phải di dời cả cộng đồng hoặc nhiều hộ gia đình cùng lúc. Tại các điểm tái định cư mới, Nhà nước sẽ quy hoạch đồng bộ từ hệ thống giao thông, cấp thoát nước, điện sinh hoạt đến các công trình văn hóa, y tế, giáo dục cơ sở.
• Hình thức thứ hai: Bố trí dân cư xen ghép vào các điểm dân cư hiện có. Đây là giải pháp phù hợp với những trường hợp số hộ di dời phân tán, quy mô nhỏ hoặc tại các địa phương đã có sẵn hạ tầng dân cư đồng bộ. Việc bố trí xen ghép giúp tiết kiệm chi phí đầu tư hạ tầng mới, đồng thời giúp các hộ gia đình nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng địa phương sở tại.
• Hình thức thứ ba: Bố trí ổn định dân cư tại chỗ đối với địa bàn không có quỹ đất để bố trí tái định cư. Trong trường hợp địa phương gặp khó khăn về quỹ đất để tạo lập điểm dân cư mới hay xen ghép, Nhà nước sẽ xem xét phương án đầu tư, gia cố các công trình phòng chống thiên tai (kè chống sạt lở, tôn cao nền móng, cải tạo hạ tầng thoát lũ) nhằm bảo đảm an toàn cho người dân tiếp tục sinh sống ổn định ngay tại nơi ở hiện hữu.

Đối tượng và địa bàn nào được ưu tiên áp dụng chính sách?

Theo tinh thần của Nghị định 387/2026/NĐ-CP, việc thực hiện các dự án, phương án bố trí ổn định dân cư phải tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước và được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Các nhóm đối tượng và khu vực trọng điểm được ưu tiên thực hiện bao gồm:

1. Khu vực thường xuyên chịu rủi ro thiên tai như sạt lở đất, lũ quét, sụt lún, xói lở bờ sông, bờ biển;
2. Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn;
3. Các địa bàn chiến lược thuộc tuyến biên giới đất liền và các huyện đảo, xã đảo xung yếu;
4. Khu vực tập trung người dân di cư tự do chưa có nơi cư trú ổn định;
5. Khu vực bảo vệ nghiêm ngặt của các khu rừng đặc dụng cần di dời cư dân để bảo tồn sinh thái;
6. Các điểm tiếp nhận tái định cư phục vụ xây dựng, vận hành các công trình thủy điện lớn của quốc gia.

Gắn ổn định chỗ ở với hỗ trợ nhà ở thích ứng biến đổi khí hậu và sinh kế lâu dài

Một điểm đáng lưu ý tại khoản 4 Điều 7 Nghị định 387/2026/NĐ-CP là Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp vị trí đất ở, mà còn ban hành các cơ chế hỗ trợ trực tiếp nhằm cải thiện nhà ở dân cư nông thôn. Mục tiêu hướng tới là xây dựng những căn nhà an toàn, kiên cố, có khả năng thích ứng linh hoạt trước diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan.

Bên cạnh hạ tầng nơi ở, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 còn tích hợp đồng bộ các giải pháp phát triển hạ tầng sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đào tạo nghề và hỗ trợ sinh kế. Nhờ đó, người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới sẽ sớm tìm kiếm được việc làm, ổn định thu nhập, thực hiện phương châm "an cư lạc nghiệp", góp phần giữ vững an ninh biên giới và trật tự an toàn xã hội tại địa phương.