Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-1:2011 (hoàn toàn tương đương với ISO 5667-1:2006) là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định về chất lượng nước, tập trung vào hướng dẫn lập chương trình lấy mẫu và các kỹ thuật lấy mẫu. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này đưa ra các nguyên tắc chung và hướng dẫn chi tiết về việc thiết kế các chương trình lấy mẫu, các kỹ thuật lấy mẫu đối với tất cả các loại nước, bao gồm nước thải, nước mặt, nước ngầm, nước biển và nước mưa.
• Văn bản không bao gồm các hướng dẫn chi tiết cho việc lấy mẫu cụ thể đã được quy định trong các phần khác của bộ tiêu chuẩn TCVN 6663 (ISO 5667).
• Mục đích chính là đảm bảo tính đại diện của mẫu nước được thu thập, phục vụ cho công tác kiểm soát chất lượng, giám sát môi trường và tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường nước.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu thiết yếu không thể thiếu cho việc áp dụng. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung.
• Các tài liệu viện dẫn chủ yếu bao gồm các phần khác trong bộ tiêu chuẩn TCVN 6663 (ISO 5667) liên quan đến kỹ thuật bảo quản, vận chuyển mẫu và các tiêu chuẩn về thuật ngữ chất lượng nước.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Tiêu chuẩn định nghĩa rõ ràng các khái niệm cơ bản để thống nhất cách hiểu trong toàn bộ quá trình thực hiện kỹ thuật lấy mẫu.
• Mẫu đại diện (Representative sample): Là mẫu thu được có các đặc tính tương tự như môi trường nước được lấy mẫu tại thời điểm và vị trí lấy mẫu.
• Chương trình lấy mẫu (Sampling programme): Toàn bộ các hoạt động được lên kế hoạch trước, bao gồm vị trí, tần suất, phương pháp lấy mẫu và các yêu cầu bảo quản mẫu nhằm đạt được mục tiêu giám sát cụ thể.
• Mẫu đơn (Spot sample/Grab sample): Mẫu được lấy ngẫu nhiên tại một thời điểm và vị trí xác định, phản ánh chất lượng nước tại chính thời điểm đó.
• Mẫu hỗn hợp (Composite sample): Mẫu được tạo thành bằng cách trộn lẫn các mẫu đơn theo tỷ lệ thể tích hoặc thời gian nhất định, nhằm đánh giá chất lượng nước trung bình trong một khoảng thời gian hoặc không gian cụ thể.

- Thiết lập chương trình lấy mẫu (Điều 4)

• Xác định mục tiêu lấy mẫu: Đây là bước tiên quyết và quan trọng nhất. Mục tiêu có thể là giám sát chất lượng nước định kỳ, xác định nguồn gây ô nhiễm, kiểm tra sự tuân thủ tiêu chuẩn xả thải, hoặc nghiên cứu khoa học. Mục tiêu rõ ràng sẽ quyết định tần suất, vị trí và thông số cần phân tích.
• Xác định vị trí và điểm lấy mẫu: Vị trí lấy mẫu phải đảm bảo tính đại diện cao nhất cho nguồn nước cần đánh giá. Đối với sông ngòi, cần xem xét sự hòa trộn hoàn toàn của dòng chảy; đối với hồ chứa, cần lưu ý hiện tượng phân tầng nhiệt độ; đối với nước thải, điểm lấy mẫu tối ưu thường là tại cửa xả trước khi hòa vào nguồn tiếp nhận.
• Xác định tần suất và thời gian lấy mẫu: Tần suất lấy mẫu phải được thiết lập dựa trên sự biến động của chất lượng nước theo thời gian (theo giờ, ngày, mùa). Tiêu chuẩn hướng dẫn áp dụng các phương pháp thống kê để tối ưu hóa số lượng mẫu cần thiết nhằm đạt độ tin cậy mong muốn với chi phí hợp lý nhất.
• Lựa chọn thông số phân tích: Các thông số cần đo đạc tại hiện trường (như pH, nhiệt độ, oxy hòa tan) và các thông số cần phân tích trong phòng thí nghiệm phải được xác định rõ ràng để chuẩn bị dụng cụ và hóa chất bảo quản phù hợp.
• An toàn lao động trong lấy mẫu: Tiêu chuẩn nhấn mạnh việc lập kế hoạch phải đi đôi với đảm bảo an toàn cho nhân viên lấy mẫu, bao gồm trang bị bảo hộ cá nhân, phòng ngừa rủi ro đuối nước, nhiễm độc hóa chất hoặc tác nhân sinh học từ nguồn nước ô nhiễm.