Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6663-14:2000

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6663-14:2000 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 5667-14 : 1998) về Chất lượng nước - Lấy mẫu - Phần 14: Hướng dẫn đảm bảo chất lượng lấy mẫu và xử lý mẫu nước môi trường do Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường ban hành. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng hướng dẫn các biện pháp kiểm soát chất lượng nhằm phát hiện, đánh giá và hạn chế tối đa các sai số ngẫu nhiên cũng như sai số hệ thống phát sinh trong toàn bộ chu trình lấy mẫu và xử lý mẫu nước ngoài hiện trường.

- Mục tiêu của công tác kiểm soát chất lượng lấy mẫu nước

Trong hoạt động quan trắc môi trường nước, quá trình lấy mẫu và xử lý sơ bộ tại hiện trường luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây sai lệch kết quả phân tích do sự nhiễm bẩn từ dụng cụ, thiết bị lọc, hoặc do thao tác kỹ thuật không chuẩn xác. Tiêu chuẩn này thiết lập một hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt nhằm:

• Đánh giá các sai số ngẫu nhiên liên quan đến các mức độ khác nhau của quá trình lấy mẫu nước môi trường.
• Xác định nguồn gốc gây nhiễm bẩn mẫu thông qua việc so sánh đối chứng giữa các phần mẫu được xử lý khác nhau.
• Đảm bảo tính đại diện, độ tin cậy và giá trị pháp lý của số liệu quan trắc chất lượng nước.

- Quy trình xử lý và đối chứng các phần mẫu b1 và b2

Để cô lập và đánh giá sai số do dụng cụ chứa và kỹ thuật lấy mẫu, tiêu chuẩn hướng dẫn chi tiết việc phân chia mẫu thành các phần mẫu b1 và b2 với các chế độ xử lý khác biệt:

• Quy trình đối với phần mẫu b1 (Mẫu xử lý hiện trường): Phần mẫu b1 phải được xử lý bằng cách sử dụng bình lấy mẫu, thiết bị lọc và kỹ thuật thao tác càng giống với mẫu thật càng tốt. Quá trình này bao gồm cả việc thực hiện rửa bình lấy mẫu theo đúng quy trình chuẩn áp dụng cho mẫu thật. Sau khi hoàn tất xử lý tại hiện trường, phần mẫu b1 được đưa về phòng thí nghiệm để tiến hành phân tích hóa lý.
• Quy trình đối với phần mẫu b2 (Mẫu đối chứng không xử lý): Phần mẫu b2 được giữ lại và đưa trở lại phòng thí nghiệm mà không tiến hành bất kỳ một xử lý hay can thiệp nào tại hiện trường. Phần mẫu b2 không sử dụng này sẽ được vận chuyển song song cùng phần mẫu b1 về phòng thí nghiệm để làm cơ sở đối chứng, giúp phát hiện các tác nhân nhiễm bẩn phát sinh từ môi trường xung quanh hoặc từ quá trình vận chuyển.

- Quy trình kiểm soát chất lượng bằng phương pháp thêm chuẩn (Phần mẫu b3)

Phương pháp thêm chuẩn tại hiện trường là công cụ hữu hiệu để đánh giá độ thu hồi của chất cần phân tích cũng như xác định ảnh hưởng của nền mẫu và quy trình thao tác:

• Chuẩn bị mẫu thêm chuẩn: Phần mẫu b3 sẽ được thêm một nồng độ đã biết trước của chất cần xác định (chất chuẩn), sau đó được chia nhỏ thành hai phần là b3(i) và b3(ii).
• Xử lý phần mẫu b3(i): Phần mẫu b3(i) được xử lý bằng cách sử dụng cùng một loại bình lấy mẫu và áp dụng kỹ thuật thực hiện tương tự, càng giống với các mẫu thật càng tốt.
• Xử lý phần mẫu b3(ii): Phần mẫu b3(ii) được giữ lại và mang trở lại phòng thí nghiệm mà không có thêm bất kỳ sự can thiệp hay xử lý nào khác tại hiện trường.
• Đánh giá độ thu hồi: Kết quả phân tích của các phần mẫu này sẽ được sử dụng để tính toán phần trăm tìm thấy (độ thu hồi) theo công thức quy định, từ đó xác định mức độ hao hụt hoặc biến đổi của chất cần phân tích trong suốt quá trình từ hiện trường về phòng thí nghiệm.

- Ý nghĩa kỹ thuật của việc tuân thủ tiêu chuẩn

Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kiểm soát chất lượng theo TCVN 6663-14:2000 giúp các đơn vị quan trắc môi trường chuẩn hóa được quy trình tác nghiệp. Việc phân tích song song các phần mẫu b1, b2, b3 và tính toán phần trăm tìm thấy giúp minh bạch hóa sai số của phép đo, từ đó nâng cao chất lượng dữ liệu quan trắc môi trường nước tại Việt Nam.