Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12728:2019 về Nồi hơi - Yêu cầu kỹ thuật về thiết kế, chế tạo, lắp đặt, sử dụng và sửa chữa quy định các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt đối với phần sinh hơi và các bộ phận liên quan của nồi hơi. Tiêu chuẩn này là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng áp dụng cho các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa nồi hơi tại Việt Nam nhằm bảo đảm an toàn lao động và hiệu suất thiết bị.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với phần sinh hơi của các loại nồi hơi, tập trung vào các yêu cầu tính toán kết cấu, gia cường lỗ khoét, chế tạo các bộ phận chịu áp lực như mặt sàng, tấm néo, đáy cong, và các quy trình xử lý bề mặt sau khi cắt nhiệt hoặc gia công tạo hình.

Các nội dung kỹ thuật cốt lõi của Tiêu chuẩn TCVN 12728:2019

1. Quy định về tính toán và phân bổ phần gia cường

• Phần gia cường phải được tính toán đầy đủ về lượng bù và cách phân bổ cụ thể để đáp ứng các yêu cầu về diện tích cần gia cường trên tất cả các mặt phẳng đi qua tâm của lỗ khoét và vuông góc với bề mặt của thân nồi hơi.
• Đối với các lỗ khoét hình tròn, tiêu chuẩn xác định mặt phẳng chứa trục của thân là mặt phẳng chịu tải trọng lớn nhất do áp lực gây ra, do đó cần đặc biệt lưu ý khi tính toán độ bền tại khu vực này.
• Đối với các lỗ khoét biệt lập, yêu cầu tối thiểu một nửa phần gia cường cần thiết phải được bố trí đủ và cân đối trên mỗi phía của đường tâm lỗ khoét để đảm bảo khả năng chịu lực đồng đều.

2. Quy định đối với mặt sàng trước và kết cấu tấm néo

• Tại vị trí lắp cửa người chui ở phần dưới của mặt sàng trước trong các nồi hơi có ống lò kép, tiêu chuẩn giới hạn khoảng cách từ mép của vành gia cường cửa người chui đến mép ống lò hoặc thân không được lớn hơn bốn lần chiều dày của mặt sàng.
• Đối với tấm néo hoặc ke góc được gắn vào tấm đáy, thiết kế bắt buộc phải kéo dài từ giới hạn bên trong của không gian giãn nở đến giới hạn bên ngoài của không gian giãn nở dành cho ống lò hoặc chùm ống, nhằm đảm bảo khả năng co giãn nhiệt an toàn trong quá trình vận hành.

3. Yêu cầu chế tạo, gia công tạo hình và dung sai kích thước

• Xử lý bề mặt sau khi cắt nhiệt: Tiêu chuẩn quy định rõ phần vật liệu tối thiểu phải loại bỏ khỏi bề mặt cắt nhiệt sau khi thực hiện quá trình cắt (tính bằng milimét - mm) nhằm loại bỏ vùng ảnh hưởng nhiệt có cấu trúc kim loại bị thay đổi.
• Chế tạo phần trụ trên các đáy cong: Phần trụ trên các đáy cong phải đảm bảo độ tròn tối đa và hoàn toàn không có các biến dạng cục bộ bất thường. Kích thước hình học phải đáp ứng phần trăm đường kính trong danh nghĩa theo quy định.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật của phần trụ đáy: Phần trụ của đáy phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật chung và các yêu cầu cụ thể tùy theo từng trường hợp áp dụng thực tế.
• Gia công tạo hình phần trụ (hộp lửa): Ưu tiên phương pháp gia công tạo hình từ một tấm thép duy nhất tương tự như các tấm thân. Dung sai đường kính lớn nhất cho phép tại mọi mặt cắt không được vượt quá 6,0 mm đối với các hộp lửa có đường kính đến 900 mm, và không quá 10 mm đối với các hộp lửa có đường kính trên 900 mm. Trong mọi trường hợp, sai lệch này không được vượt quá 1/2 chiều dày của tấm thép.

4. Yêu cầu chất lượng bề mặt lỗ và phương pháp sửa chữa

• Bề mặt của các lỗ khoét sau khi gia công phải đảm bảo trơn nhẵn ở phần còn lại của bề mặt.
• Trong trường hợp xuất hiện các rãnh xoi vượt quá giới hạn cho phép, tiêu chuẩn cho phép tiến hành sửa chữa bằng phương pháp hàn đắp và mài phẳng để khôi phục nguyên trạng bề mặt chịu lực, đảm bảo không làm suy giảm độ bền của kết cấu.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12728:2019 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy chuẩn kỹ thuật liên quan về an toàn nồi hơi, là căn cứ bắt buộc để các cơ quan kiểm định kỹ thuật an toàn lao động tiến hành đánh giá và cấp phép hoạt động cho thiết bị nồi hơi trên thị trường.