Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-37:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 16000-37:2019) về Không khí trong nhà - Phần 37: Đo nồng độ khối lượng bụi PM2,5 là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các phương pháp và quy trình xác định nồng độ hạt bụi mịn PM2,5 trong môi trường không khí trong nhà nhằm bảo vệ sức khỏe con người.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc đo lường, giám sát và xác định nồng độ khối lượng của bụi mịn PM2,5 trong không khí tại các không gian kín như nhà ở, văn phòng, trường học, bệnh viện, các tòa nhà công cộng và các môi trường làm việc không chịu tác động trực tiếp của khí thải công nghiệp nặng.
• Đối tượng áp dụng: Các phòng thử nghiệm, tổ chức quan trắc môi trường, các chuyên gia đánh giá chất lượng không khí, cơ quan quản lý nhà nước về y tế dự phòng và môi trường, cũng như các tổ chức, cá nhân có nhu cầu kiểm soát chất lượng không khí trong nhà.

Nguyên lý đo nồng độ khối lượng bụi PM2,5

• Phương pháp đo dựa trên việc thu thập các hạt bụi có đường kính khí động học nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 µm (PM2,5) lên một màng lọc thích hợp thông qua một đầu lấy mẫu có thiết kế phân tách kích thước hạt (như cyclone hoặc impactor).
• Nồng độ khối lượng PM2,5 được xác định bằng phương pháp tham chiếu cân khối lượng (gravimetric method), đo sự chênh lệch khối lượng của màng lọc trước và sau khi lấy mẫu dưới điều kiện nhiệt độ, độ ẩm được kiểm soát nghiêm ngặt.
• Tiêu chuẩn cũng cho phép sử dụng các thiết bị đo trực tiếp (như thiết bị suy giảm tia beta, vi cân dao động hoặc thiết bị tán xạ ánh sáng) để giám sát liên tục, với điều kiện các thiết bị này phải được hiệu chuẩn và đối chiếu với phương pháp cân tham chiếu.

Yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị và dụng cụ lấy mẫu

• Đầu lấy mẫu PM2,5: Phải có đặc tính phân tách hạt đáp ứng đúng đường cong hiệu suất thu giữ đối với PM2,5 theo các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành.
• Bơm hút mẫu: Phải có khả năng duy trì lưu lượng hút ổn định trong suốt thời gian lấy mẫu, sai số lưu lượng không được vượt quá giới hạn cho phép (thường là dưới 5%).
• Màng lọc: Phải chọn loại màng lọc có hiệu suất thu giữ hạt cao (tối thiểu 99,9%), không bị biến dạng hoặc thay đổi khối lượng do tác động của độ ẩm môi trường hoặc sự bay hơi của các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi bám trên màng.

Quy trình thực hiện đo lường và phân tích

• Chuẩn bị trước khi lấy mẫu: Màng lọc phải được ổn định trong phòng cân có kiểm soát nhiệt độ (từ 19 độ C đến 21 độ C) và độ ẩm tương đối (từ 45% đến 50%) trong ít nhất 24 giờ trước khi tiến hành cân nền ban đầu.
• Vận hành lấy mẫu tại hiện trường: Thiết bị lấy mẫu phải được đặt ở vị trí đại diện cho không gian sinh hoạt, tránh các góc chết, nguồn phát thải trực tiếp (như bếp nấu, khu vực hút thuốc) và các luồng gió mạnh từ hệ thống điều hòa không khí. Thời gian lấy mẫu tiêu chuẩn thường kéo dài 24 giờ để đảm bảo tính đại diện.
• Xử lý sau lấy mẫu: Sau khi hoàn thành, màng lọc chứa bụi phải được bảo quản trong hộp vận chuyển chuyên dụng, đưa về phòng thí nghiệm để ổn định lại điều kiện nhiệt độ, độ ẩm trước khi tiến hành cân xác định khối lượng sau lấy mẫu.
• Tính toán kết quả: Nồng độ khối lượng PM2,5 (tính bằng microgam trên mét khối - µg/m³) được tính bằng cách chia hiệu số khối lượng màng lọc cho tổng thể tích không khí đã đi qua thiết bị (được quy đổi về điều kiện nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn).

Đảm bảo chất lượng và kiểm soát chất lượng (QA/QC)

• Phải thực hiện các mẫu trắng hiện trường (field blanks) và mẫu trắng phòng thí nghiệm (laboratory blanks) để phát hiện và hiệu chỉnh các sai số do nhiễm bẩn trong quá trình vận chuyển và thao tác.
• Hệ thống lấy mẫu phải được kiểm tra độ kín (leak test) trước mỗi đợt đo để tránh việc không khí rò rỉ làm sai lệch thể tích khí thực tế.
• Các thiết bị đo lưu lượng, nhiệt kế, áp kế và cân phân tích phải được hiệu chuẩn định kỳ và có chứng nhận hiệu chuẩn còn hiệu lực.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-37:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này là cơ sở kỹ thuật đồng bộ với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ISO nhằm nâng cao năng lực quan trắc và đánh giá tác động của ô nhiễm bụi mịn trong nhà đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam.