Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-18:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 16000-18:2011) về Không khí trong nhà - Phần 18: Phát hiện và đếm nấm mốc - Lấy mẫu bằng phương pháp va đập được ban hành nhằm mục đích thiết lập một quy trình chuẩn hóa, khoa học cho việc xác định sự hiện diện và mật độ của nấm mốc trong môi trường không khí trong nhà.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với việc lấy mẫu nấm mốc trong không khí trong nhà bằng phương pháp va đập lên môi trường thạch dinh dưỡng agar. Phương pháp này cho phép phát hiện, phân lập và đếm các đơn vị hình thành khuẩn lạc (CFU) của nấm mốc có khả năng nuôi cấy được.
• Đối tượng áp dụng: Tiêu chuẩn áp dụng đối với các phòng thử nghiệm, tổ chức quan trắc môi trường, các chuyên gia đánh giá chất lượng không khí, cũng như các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh lao động và sức khỏe cộng đồng trong việc kiểm soát ô nhiễm sinh học tại các tòa nhà công sở, trường học, bệnh viện và hộ gia đình.

Tài liệu viện dẫn liên quan

Để đảm bảo tính chính xác và đồng bộ khi áp dụng tiêu chuẩn này, người sử dụng cần tham chiếu đến các tài liệu liên quan trong bộ tiêu chuẩn TCVN 10736 (ISO 16000), đặc biệt là các phần quy định về chiến lược lấy mẫu nấm mốc, các phương pháp phân tích sinh học và các tiêu chuẩn về quản lý chất lượng phòng thí nghiệm vi sinh.

Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Nấm mốc (Moulds): Là các sinh vật nhân thực sợi, không có chất diệp lục, sinh sản bằng bào tử. Trong phạm vi tiêu chuẩn này, thuật ngữ chỉ bao gồm các loài nấm mốc có khả năng sinh trưởng và tạo khuẩn lạc trên các môi trường nuôi cấy thạch được chỉ định dưới các điều kiện ủ cụ thể.
• Đơn vị hình thành khuẩn lạc (Colony-Forming Unit - CFU): Đơn vị biểu thị số lượng bào tử hoặc tế bào nấm mốc có khả năng sống sót, phát triển thành một khuẩn lạc riêng biệt trên đĩa thạch sau thời gian nuôi cấy.
• Phương pháp va đập (Impaction sampling): Kỹ thuật thu thập các hạt sinh học lơ lửng trong không khí bằng cách gia tốc dòng khí qua các lỗ phun hoặc khe hẹp của thiết bị lấy mẫu, khiến các hạt này va đập trực tiếp và bám dính vào bề mặt môi trường thạch agar.

Nguyên tắc cốt lõi của phương pháp lấy mẫu va đập

• Một thể tích không khí xác định được hút qua đầu lấy mẫu của thiết bị va đập với lưu lượng dòng chảy được kiểm soát chặt chẽ.
• Các hạt sinh học và bào tử nấm mốc có trong dòng khí được gia tốc và va đập trực tiếp lên bề mặt đĩa thạch dinh dưỡng (thường sử dụng thạch chiết xuất mạch nha - MEA hoặc thạch dichloran glycerol - DG18).
• Sau khi hoàn thành quá trình lấy mẫu, các đĩa thạch được đem đi ủ ở nhiệt độ và thời gian quy định để kích thích sự nảy mầm và phát triển của bào tử thành các khuẩn lạc có thể quan sát và đếm được bằng mắt thường.
• Kết quả cuối cùng được tính toán và biểu thị dưới dạng số lượng đơn vị hình thành khuẩn lạc trên một mét khối không khí (CFU/m³).

Yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị và dụng cụ lấy mẫu

• Thiết bị lấy mẫu va đập phải có hiệu suất thu hoạch cao đối với các hạt có kích thước tương đương bào tử nấm mốc (từ 1 micrometer đến vài chục micrometer).
• Lưu lượng hút của bơm lấy mẫu phải được hiệu chuẩn định kỳ bằng thiết bị đo lưu lượng chuẩn để đảm bảo sai số nằm trong giới hạn cho phép.
• Thiết bị phải được thiết kế dễ dàng khử trùng bằng cồn hoặc các biện pháp tiệt trùng phù hợp trước và sau mỗi lần lấy mẫu nhằm ngăn ngừa hiện tượng nhiễm chéo giữa các điểm đo.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-18:2017 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần chuẩn hóa quy trình quan trắc sinh học, cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy để đánh giá tình trạng ô nhiễm nấm mốc và đưa ra các giải pháp cải thiện chất lượng không khí trong nhà hiệu quả.