Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-7:2016 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 16000-7:2007) về Không khí trong nhà - Phần 7: Chiến lược lấy mẫu để xác định nồng độ sợi amiăng truyền trong không khí do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 146 Chất lượng không khí biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này hướng dẫn chi tiết về việc lập kế hoạch và thực hiện các phép đo nhằm xác định nồng độ sợi amiăng lơ lửng trong không khí bên trong các tòa nhà, phục vụ công tác đánh giá an toàn sức khỏe và nghiệm thu công trình sau khi xử lý amiăng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với môi trường không khí trong nhà tại các công trình dân dụng, công nghiệp, văn phòng hoặc các không gian công cộng có nguy cơ phát tán sợi amiăng từ vật liệu xây dựng. Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm chất lượng môi trường, các chuyên gia đánh giá rủi ro sức khỏe nghề nghiệp, các đơn vị thi công tháo dỡ, xử lý vật liệu chứa amiăng và các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn lao động và môi trường.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với việc thiết lập chiến lược lấy mẫu không khí nhằm xác định sự hiện diện và nồng độ của các sợi amiăng truyền trong không khí.
• Tiêu chuẩn tập trung vào việc đánh giá nồng độ sợi amiăng trong nhà trước, trong và sau khi thực hiện các hoạt động bảo dưỡng, cải tạo hoặc tháo dỡ các vật liệu chứa amiăng (ACM).
• Hướng dẫn cách thức thiết lập các điều kiện đo tối ưu, bao gồm cả việc lấy mẫu tĩnh và lấy mẫu động (lấy mẫu mô phỏng hoạt động của con người) để phản ánh chính xác mức độ tiếp xúc thực tế.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần kết hợp viện dẫn các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan về phương pháp phân tích sợi amiăng bằng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM) hoặc kính hiển vi điện tử quét (SEM).
• Các tài liệu viện dẫn cốt lõi bao gồm TCVN 10736-1 (ISO 16000-1) về khía cạnh chung của chiến lược lấy mẫu không khí trong nhà, ISO 10312 và ISO 13794 về phương pháp xác định sợi amiăng bằng kính hiển vi điện tử truyền qua trực tiếp và gián tiếp.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu trong quá trình quan trắc và phân tích:

• Sợi amiăng truyền trong không khí (Airborne asbestos fibre): Là các hạt sợi amiăng lơ lửng trong pha khí có tỷ lệ chiều dài trên chiều rộng (tỷ lệ khung hình) lớn hơn hoặc bằng 3:1.
• Vật liệu chứa amiăng (Asbestos-containing material - ACM): Bất kỳ vật liệu nào có chứa amiăng với hàm lượng cấu thành được xác định theo quy định pháp luật hiện hành.
• Lấy mẫu mô phỏng hoạt động (Active/Aggressive sampling): Phương pháp lấy mẫu trong đó không khí trong phòng được khuấy động một cách nhân tạo bằng các thiết bị cơ học (như quạt) trước và trong khi lấy mẫu nhằm mô phỏng trạng thái phát tán sợi amiăng cao nhất khi có hoạt động của con người.
• Lấy mẫu tĩnh (Stationary sampling): Phương pháp lấy mẫu tại các vị trí cố định trong phòng dưới điều kiện không khí bình thường, không có sự can thiệp khuấy động chủ động.

Điều 4: Nguyên tắc chung và chiến lược lấy mẫu

• Đánh giá ban đầu: Trước khi tiến hành lấy mẫu, phải thực hiện khảo sát thực địa toàn diện để xác định vị trí, tình trạng của các vật liệu chứa amiăng (ACM) trong tòa nhà, cũng như lịch sử sửa chữa, bảo dưỡng của công trình.
• Xác định mục tiêu đo lường: Chiến lược lấy mẫu phải được thiết kế dựa trên mục đích cụ thể, bao gồm: đo lường nồng độ nền (để đánh giá rủi ro dài hạn), đo lường trong quá trình thi công (để kiểm soát rò rỉ khu vực cách ly), hoặc đo lường nghiệm thu (để xác nhận khu vực đã an toàn cho người sử dụng quay lại sau khi tháo dỡ amiăng).
• Lựa chọn phương pháp lấy mẫu: Tiêu chuẩn nhấn mạnh việc ưu tiên sử dụng phương pháp lấy mẫu mô phỏng hoạt động (aggressive sampling) đối với các phép đo nghiệm thu bàn giao công trình, vì phương pháp này giúp phát hiện các sợi amiăng lắng đọng trên bề mặt có thể bị tái phát tán vào không khí khi có người sinh hoạt.
• Yêu cầu về thể tích mẫu: Thể tích không khí cần hút qua màng lọc phải đủ lớn để đảm bảo giới hạn phát hiện của phương pháp phân tích đáp ứng được các tiêu chuẩn an toàn sức khỏe (thường yêu cầu thể tích tối thiểu từ 1000 lít đến 3000 lít tùy thuộc vào phương pháp kính hiển vi áp dụng).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10736-7:2016 có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố áp dụng. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật quan trọng cho các hoạt động quan trắc môi trường lao động và môi trường sống trong nhà tại Việt Nam liên quan đến kiểm soát phơi nhiễm amiăng.