UBND TP. Hà Nội đã ban hành Quyết định 143/2026/QĐ-UBND ban hành Quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn Thủ đô. Điểm đáng chú ý trong quy định mới này là danh mục 18 loại cây bị cấm trồng hoàn toàn tại khu vực công cộng, bao gồm nhiều loại cây rất quen thuộc như trứng cá, dâu da, bồ kết, bã đậu hay trúc đào.

Danh mục 18 chủng loại cây bị nghiêm cấm trồng tại nơi công cộng ở Hà Nội

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, chính quyền Thành phố quy định nghiêm cấm việc trồng mới các chủng loại cây nằm trong Phụ lục 03 tại các không gian đô thị công cộng. Mặc dù nhiều loại cây trong danh sách này từng xuất hiện phổ biến trong đời sống dân sinh, việc ban hành danh mục cấm là giải pháp cấp thiết nhằm đảm bảo an toàn giao thông, sức khỏe cộng đồng và vệ sinh cảnh quan môi trường.

Lý do cấm cụ thể đối với từng chủng loại cây được phân tích chi tiết dựa trên đặc tính sinh học và nguy cơ tác động thực tế:

• Cây trứng cá (Muntingia calabura): Lý do bị cấm xuất phát từ việc tán cây thấp, quả chín rụng hàng loạt gây mất vệ sinh nghiêm trọng trên vỉa hè, đồng thời dễ thu hút trẻ em trèo hái gây nguy hiểm tai nạn giao thông và ngã từ trên cao.
• Cây dâu da (Allospondias lakonensis): Cành nhánh của loài cây này cực kỳ giòn, rất dễ gãy đổ khi có gió bão lớn; quả chín rụng thối nát làm bẩn mặt đường và gây trơn trượt cho người đi bộ.
• Cây chứa độc tố nguy hiểm: Bao gồm bã đậu (vông đồng - nhựa và hạt có độc tố mạnh), bồ hòn (quả chứa chất độc), cô ca cảnh (lá chứa chất cocaine gây nghiện), mã tiền (hạt chứa strychnin cực độc), ô đầu (củ chứa độc tố nguy hiểm), tỏi độc (toàn bộ cây có độc tố gây tử vong nếu ăn phải), thông thiên (hạt, lá, hoa, vỏ đều có chất độc tim) và trúc đào (thân, lá chứa glucoside độc gây tổn thương tim).
• Cây có thân cành nhiều gai nhọn nguy hiểm: Bồ kết, me keo, xiro là những loài cây có hệ thống gai to nhọn trên thân và cành, dễ gây tổn thương cho người qua lại nếu va chạm.
• Cây có cành nhánh giòn, dễ gãy đổ hoặc phát tán chất thải: Cao su và bông gòn có gỗ yếu, cành giòn dễ sập gãy trong mùa mưa bão; quả bông gòn khi chín phát tán sợi bông bay khắp không trung gây ảnh hưởng hệ hô hấp và mất vệ sinh. Lòng mức có hạt mang lông tơ phát tán rộng gây dị ứng. Dướng là loài xâm thực rễ nông, cành giòn, quả chín rụng gây ô nhiễm đường phố. Sưng Nam bộ (Sơn lu) có nhựa cây gây dị ứng, lở loét da nghiêm trọng khi tiếp xúc.

Xử lý ra sao với những cây thuộc danh mục cấm đã hiện hữu trong đô thị?

Đối với hệ thống cây xanh thuộc danh mục cấm trồng nhưng đã tồn tại trước đó trên các tuyến đường phố, công viên hay khu dân cư, điểm c khoản 3 Điều 10 Quyết định 143/2026/QĐ-UBND đã đề ra phương án quản lý và chuyển tiếp rõ ràng. Theo đó, các cơ quan, đơn vị được phân công quản lý hạ tầng cây xanh đô thị có trách nhiệm lập kế hoạch rà soát, cắt tỉa bảo vệ an toàn và từng bước thay thế, loại bỏ dần nhằm đảm bảo hài hòa cảnh quan và an sinh đô thị.

Thực hiện định hướng phát triển không gian xanh bền vững theo Luật Thủ đô 2024 và quy định chung tại Nghị định 64/2010/NĐ-CP, cây xanh được lựa chọn trồng mới trên vỉa hè và công viên phải nằm trong Danh mục cây trồng được phép (Phụ lục 01), ưu tiên các loại cây chịu gió bão, thân thẳng, không có rễ nổi phá hỏng kết cấu hạ tầng vỉa hè.

Quy định về thẩm quyền trồng mới và mức xử phạt vi phạm

Theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 10 Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, bất kỳ cá nhân, tổ chức nào muốn tự nguyện trồng mới hoặc thay thế cây xanh trên vỉa hè công cộng đều phải được sự chấp thuận bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo phân cấp. Tự ý tự phát trồng các loài cây ngoài danh mục hoặc cây thuộc danh mục cấm sẽ bị xem là hành vi vi phạm trật tự hạ tầng đô thị.

Hành vi tự ý trồng cây không đúng quy định hoặc gây hư hỏng hệ thống cây xanh đô thị có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP. Người dân và doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội cần chủ động nắm rõ quy định này để phối hợp cùng chính quyền xây dựng không gian sống an toàn, văn minh và xanh sạch đẹp.