Chế độ sở hữu đất đai: Có tư nhân hóa đất đai hay không?

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội, vấn đề chế độ sở hữu đất đai luôn là trọng tâm thu hút sự chú ý đặc biệt của toàn dân cũng như các nhà đầu tư. Nhiều câu hỏi đặt ra liệu pháp luật Việt Nam có mở đường cho việc tư nhân hóa quyền sở hữu đất đai hay không?

Các văn bản định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là các quan điểm chỉ đạo sửa đổi thể chế pháp luật về đất đai, đã tiếp tục khẳng định nền tảng bất biến: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Pháp luật khẳng định tuyệt đối không tư nhân hóa đất đai dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời, đối với cá nhân, tổ chức nước ngoài, Nhà nước không cho phép nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trực tiếp, ngoại trừ trường hợp người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép tham gia theo các điều kiện chặt chẽ của pháp luật.

Quyền đại diện chủ sở hữu và trách nhiệm quản lý của Nhà nước

Để bảo đảm nguồn lực đất đai được khai thác hiệu quả, công bằng và bền vững, Nhà nước thực hiện đầy đủ các quyền đại diện chủ sở hữu thông qua hệ thống các công cụ pháp lý và quy hoạch đồng bộ:

• Quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Xác định tầm nhìn phát triển không gian, phân bổ quỹ đất hợp lý cho các mục tiêu kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh. Các nội dung này được cụ thể hóa chi tiết tại Nghị định 102/2024/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai.
• Giao đất, cho thuê đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất: Kiểm soát chặt chẽ quy trình phân bổ đất, hạn chế tối đa việc lãng phí hoặc sử dụng đất sai mục đích.
• Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu số: Công khai, minh bạch hóa dữ liệu quản lý thửa đất, được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định 101/2024/NĐ-CP.
• Điều tiết giá trị tăng thêm từ đất: Nhà nước quyết định chính sách tài chính đất đai, bảng giá đất và nghĩa vụ tài chính nhằm điều tiết phần giá trị tăng thêm do hạ tầng, quy hoạch mang lại mà không phải do người sử dụng đất tự tạo ra, tuân thủ quy định tại Nghị định 103/2024/NĐ-CP.

Bản chất quyền sử dụng đất và nguyên tắc không xáo trộn lịch sử

Theo tinh thần của Luật Đất đai 2024, quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu tuyệt đối đối với đất đai. Người sử dụng đất được Nhà nước bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp khi giao dịch, thế chấp, chuyển nhượng hoặc thừa kế quyền sử dụng đất.

Một nguyên tắc mang tính nguyên tắc bảo đảm tính ổn định xã hội là Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp đã được xác lập theo chính sách, pháp luật qua các thời kỳ; không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách đất đai trước đây; đồng thời không điều chỉnh lại đất nông nghiệp đã giao ổn định cho hộ gia đình, cá nhân.

Đột phá từ tư duy bồi thường sang tư duy tái thiết cuộc sống khi thu hồi đất

Một trong những điểm chuyển biến cách mạng nhất trong chính sách đất đai hiện nay là sự thay đổi căn bản tư duy của cơ quan quản lý khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Thay vì chỉ chú trọng tính toán giá trị bồi thường tài sản bị thu hồi một cách đơn thuần, Nhà nước đã chuyển mạnh sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân.

Khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, chính sách bồi thường tái định cư phải bảo đảm người dân có đất bị thu hồi có chỗ ở mới, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Khung pháp lý và quy trình chi tiết cho công tác này được triển khai áp dụng đồng bộ theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP.

Lộ trình chiến lược hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số đất đai

Mục tiêu tổng quát của chính sách đất đai là quản lý chặt chẽ, minh bạch, công bằng và bền vững, đưa đất đai trở thành nguồn lực chiến lược phát triển đất nước. Để thực hiện điều đó, các mốc lộ trình cụ thể đã và đang được triển khai ráo riết:

1. Đến hết năm 2026: Hoàn thành xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin trên phạm vi toàn quốc.
2. Đến hết năm 2027: Cơ bản hoàn thành công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và tích hợp dữ liệu đất đai đối với các diện tích còn lại vào cơ sở dữ liệu quốc gia.
3. Đến năm 2030: Hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; bảo đảm đất đai được quản lý, khai thác tiết kiệm, gia tăng giá trị và đóng góp tối đa cho sự phát triển kinh tế - xã hội.