Điều kiện để trường đại học được ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất nghiên cứu

Đầu tư phát triển hạ tầng, cơ sở vật chất - kỹ thuật cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học là một trong những trụ cột then chốt nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học và năng lực khoa học công nghệ quốc gia. Theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP, Nhà nước thực hiện chính sách đầu tư có trọng tâm, trọng điểm đối với các cơ sở giáo dục đại học đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn định định.

Cụ thể, có 05 nhóm điều kiện cốt lõi được xem xét bao gồm:

• Có ngành, lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu trọng điểm: Cơ sở giáo dục đại học phải có ngành, lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu thuộc danh mục được Nhà nước ưu tiên; sở hữu các nhóm nghiên cứu mạnh cùng hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm đã hình thành và vận hành hiệu quả quy định tại điểm a khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
• Phù hợp với quy hoạch mạng lưới: Trường đại học phải thuộc diện được ưu tiên đầu tư phát triển theo đúng định hướng quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt căn cứ điểm b khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
• Hợp tác liên kết mạng lưới sâu rộng: Có hoạt động hợp tác thiết thực và hiệu quả với các doanh nghiệp, chính quyền địa phương, tổ chức khoa học công nghệ và các đối tác quốc tế theo điểm c khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
• Năng lực đa dạng hóa nguồn lực tài chính: Khả năng huy động cũng như khai thác có hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa, dự án hợp tác công tư (PPP) và các nguồn vốn hợp pháp ngoài ngân sách nhà nước theo điểm d khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
• Năng lực quản trị và khai thác hạ tầng hiện đại: Đảm bảo năng lực quản lý, vận hành và khai thác tối đa công suất của các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và không gian đổi mới sáng tạo theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.

Nguyên tắc quản lý và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước đầu tư

Bên cạnh việc xác định đối tượng ưu tiên, khoản 2 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định rõ việc phân bổ, bố trí và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước cho hạ tầng nghiên cứu khoa học phải tuyệt đối tuân thủ hệ thống pháp luật hiện hành, bao gồm pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công và các quy định thuộc Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

Mọi khoản chi tiêu từ ngân sách phải đảm bảo tính công khai, minh bạch, có trọng điểm và mang lại hiệu quả ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiệm vụ trọng tâm của trường đại học trong đầu tư phát tầng khoa học

Để tiếp nhận và phát triển hiệu quả nguồn lực đầu tư, khoản 3 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP đặt ra 04 nhóm nhiệm vụ bắt buộc đối với các cơ sở giáo dục đại học:

1. Xây dựng kế hoạch đầu tư chiến lược: Lập kế hoạch phát triển hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đồng bộ với chiến lược phát triển chung của trường; tập trung ngân sách cho phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu liên ngành, các nhóm nghiên cứu mạnh và hạ tầng nghiên cứu cơ bản lẫn ứng dụng quy định tại điểm a khoản 3 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
2. Chủ động thu hút và huy động đa dạng nguồn vốn: Huy động hiệu quả các nguồn lực hợp pháp như nguồn vốn đối ứng, vốn đầu tư hợp tác công tư, các khoản tài trợ, viện trợ phi chính phủ cũng như nguồn thu dịch vụ khoa học công nghệ để hoàn thiện hạ tầng số, không gian đổi mới sáng tạo và cơ sở dữ liệu nghiên cứu theo điểm b khoản 3 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
3. Tích cực tham gia các chương trình đồng tài trợ: Chủ động tham gia vào các chương trình đầu tư đồng tài trợ từ phía Nhà nước hoặc các tổ chức quốc tế nhằm nâng cấp toàn diện các trang thiết bị nghiên cứu tiên tiến theo điểm c khoản 3 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.
4. Hoàn thiện cơ chế quản lý và chia sẻ hạ tầng: Xây dựng ban hành quy chế sử dụng, khai thác và bảo dưỡng trang thiết bị phòng thí nghiệm; đẩy mạnh cơ chế xã hội hóa thông qua cung cấp dịch vụ khoa học có thu phí nhằm tái đầu tư; tăng cường chia sẻ dùng chung tài sản nghiên cứu với viện nghiên cứu và doanh nghiệp theo điểm d khoản 3 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.

Yêu cầu đối với kế hoạch phát triển hạ tầng khoa học công nghệ dài hạn

Tại khoản 4 Điều 18 Nghị định 125/2026/NĐ-CP, pháp luật quy định kế hoạch đầu tư hạ tầng của từng cơ sở giáo dục đại học bắt buộc phải phù hợp và khớp nối với kế hoạch tổng thể 5 năm về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đồng thời đáp ứng sát thực nhu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao của nhà trường trong từng giai đoạn.

Sự kết nối đồng bộ này giúp phân bổ nguồn lực quốc gia một cách hiệu quả, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí hoặc trùng lặp trang thiết bị giữa các cơ sở đào tạo đại học.