Sự việc đề thi môn Ngữ văn và Toán trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội năm 2018 bị phát tán lên mạng xã hội khi thí sinh đang làm bài đã gây xôn xao dư luận. Cơ quan chức năng khẳng định đây là hiện tượng "lọt đề" chứ không phải "lộ đề". Vậy dưới góc độ pháp lý, hai khái niệm này khác nhau như thế nào và mức độ nghiêm trọng ra sao?

Lộ đề thi: Hành vi xâm phạm bí mật Nhà nước độ "Tối mật"

Theo quy định tại Quyết định 59/2016/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đề thi chính thức, đề thi dự bị, đáp án các kỳ thi tuyển sinh trung học phổ thông, thi chọn học sinh giỏi quốc gia, thi tốt nghiệp trung học phổ thông, thi hội giảng giáo viên giỏi toàn quốc chưa công bố thuộc danh mục bí mật Nhà nước độ Tối mật.

Lộ đề thi được hiểu là hành vi làm cho nội dung đề thi bị tiết lộ ra ngoài khi túi niêm phong đề thi chưa được mở hoặc trước thời điểm bắt đầu giờ làm bài thi theo quy định. Đây là sai phạm đặc biệt nghiêm trọng vì nó phá vỡ tính công bằng, khách quan của kỳ thi trên diện rộng. Trong trường hợp này, cơ quan quản lý giáo dục thường phải hủy bỏ kết quả, tổ chức thi lại bằng đề dự bị hoặc hoãn kỳ thi để đảm bảo quyền lợi cho tất cả thí sinh.

Lọt đề thi: Sai phạm trong quá trình coi thi

Khác với lộ đề, lọt đề thi xảy ra khi đề thi đã được mở niêm phong, đã phát cho thí sinh và thời gian làm bài đã bắt đầu. Tuy nhiên, nội dung đề thi bị phát tán ra ngoài trước thời gian quy định (thông thường thí sinh chỉ được ra khỏi phòng thi sau khi hết 2/3 thời gian làm bài).

Điển hình như vụ việc tại điểm thi THPT Vân Nội (Đông Anh) năm 2018, một giáo viên đã dùng điện thoại chụp ảnh đề thi và gửi ra ngoài. Dù hành vi này không làm ảnh hưởng đến kết quả làm bài của các thí sinh khác (do đề đã được công khai trong phòng thi), nhưng đây vẫn là hành vi vi phạm quy chế thi và đạo đức nghề nghiệp nghiêm trọng.

Chế tài xử phạt: Từ phạt hành chính đến án tù giam

Tùy vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi mà người vi phạm có thể bị xử lý theo các khung hình phạt khác nhau:

• Xử phạt hành chính: Theo quy định tại Nghị định 138/2013/NĐ-CP (có hiệu lực tại thời điểm 2018), hành vi làm lộ bí mật hoặc làm mất tài liệu bí mật Nhà nước trong lĩnh vực giáo dục mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền lên đến 50 triệu đồng.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm sẽ bị xử lý theo Điều 337 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về Tội cố ý làm lộ bí mật Nhà nước. Hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 15 năm tù nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Điều 337. Tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước; tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật chứa bí mật nhà nước
1. Người nào cố ý làm lộ bí mật nhà nước, chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật chứa bí mật nhà nước, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 110 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm...

Việc phân biệt rõ "lộ" và "lọt" đề thi không chỉ giúp dư luận có cái nhìn chính xác về mức độ ảnh hưởng của sự cố mà còn là căn cứ để các cơ quan chức năng áp dụng đúng quy định pháp luật, đảm bảo tính nghiêm minh và răn đe trong môi trường giáo dục.