Trong những ngày giáp Tết Quý Mão 2023, câu chuyện về "túi tiền" cuối năm luôn là chủ đề nóng hổi tại các văn phòng, công xưởng. Nhiều người lao động vẫn đang nhầm lẫn hoặc chưa phân biệt rõ ràng giữa khái niệm lương tháng 13 và thưởng Tết. Việc hiểu sai bản chất pháp lý của các khoản tiền này có thể dẫn đến những thiệt thòi không đáng có về quyền lợi.

1. Lương tháng 13 có thực sự là một khoản thưởng Tết?

Dưới góc độ pháp lý, hiện nay Bộ luật Lao động 2019 không hề có bất kỳ điều khoản nào định nghĩa hay nhắc đến cụm từ “lương tháng 13”. Đây thực chất là một tên gọi mang tính thói quen trong quan hệ lao động tại Việt Nam.

Để phân biệt, chúng ta cần căn cứ vào quy định về tiền lương và tiền thưởng tại Chương VI của Bộ luật Lao động 2019:

• Về tiền lương: Theo Điều 90 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
• Về tiền thưởng: Theo khoản 1 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

Như vậy, không thể mặc nhiên coi lương tháng 13 là tiền thưởng Tết. Bản chất của lương tháng 13 thường được hiểu là khoản tiền lương bổ sung cho tháng làm việc thứ 13 trong năm, trong khi thưởng Tết mang tính chất khuyến khích, động viên dựa trên hiệu quả công việc và lợi nhuận của doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp có bắt buộc phải chi trả lương tháng 13 không?

Đây là câu hỏi mà nhiều công nhân, viên chức trăn trở khi bối cảnh kinh tế năm 2022 vừa qua có nhiều biến động. Câu trả lời nằm ở sự thỏa thuận giữa hai bên.

Pháp luật không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải trả lương tháng 13. Tuy nhiên, khoản tiền này sẽ trở thành nghĩa vụ bắt buộc nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Đã được ghi nhận cụ thể trong Hợp đồng lao động mà hai bên đã ký kết.
• Được quy định trong Thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp.
• Được nêu rõ trong Quy chế thưởng hoặc các quy định nội bộ khác của đơn vị sử dụng lao động.

Nếu đã có các cam kết này, doanh nghiệp không được lấy lý do khó khăn để cắt giảm hoặc từ chối chi trả, trừ khi có thỏa thuận khác với người lao động.

3. Cách đòi lại quyền lợi khi bị "quỵt" lương tháng 13

Trong trường hợp doanh nghiệp vi phạm thỏa thuận, không chi trả lương tháng 13 đúng hạn (thường là trước Tết Nguyên đán Quý Mão), người lao động có thể thực hiện các bước sau:

Bước 1: Khiếu nại trực tiếp
Người lao động nên gửi đơn khiếu nại lần 1 đến người sử dụng lao động để yêu cầu giải trình và thanh toán. Đây là bước cần thiết để giải quyết mâu thuẫn một cách hòa bình.

Bước 2: Nhờ sự can thiệp của cơ quan chức năng
Nếu khiếu nại lần 1 không thành, bạn có thể gửi đơn đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội theo quy định tại Nghị định 24/2018/NĐ-CP.

Bước 3: Giải quyết tranh chấp lao động
Theo Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, các tranh chấp về tiền lương, tiền thưởng phải thông qua thủ tục hòa giải của Hòa giải viên lao động trước khi đưa ra Tòa án (trừ một số trường hợp đặc biệt).

4. Nguồn gốc và ý nghĩa thực sự của lương tháng 13

Ít ai biết rằng, khái niệm lương tháng 13 có nguồn gốc từ giai đoạn kinh tế bao cấp và những năm đầu đổi mới. Khi đó, để đảm bảo người lao động có một khoản tích lũy cho dịp Tết, các doanh nghiệp thường trích lại một phần lương hàng tháng để lập quỹ. Đến cuối năm, khoản tích lũy này được hoàn trả lại, tạo thành "tháng lương thứ 13".

Ngày nay, khi nền kinh tế thị trường phát triển, lương tháng 13 đã biến chuyển thành một công cụ để thu hút và giữ chân nhân tài. Nó không chỉ là giá trị vật chất mà còn thể hiện sự trân trọng của doanh nghiệp đối với những cống hiến của người lao động trong suốt một năm qua.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi bước vào kỳ nghỉ Tết Quý Mão, người lao động nên chủ động kiểm tra lại hợp đồng và quy chế công ty. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào, hãy liên hệ ngay với các tổ chức Công đoàn hoặc chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.