Nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tệ nạn ma túy, Chính phủ đã ban hành Nghị định 105/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống ma túy 2021. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất chính là các quy định khắt khe về địa điểm và quy trình lấy mẫu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể người, chính thức áp dụng từ đầu năm 2022.

Yêu cầu nghiêm ngặt về buồng lấy mẫu riêng biệt cho nam và nữ

Tại Điều 46 Nghị định 105/2021/NĐ-CP, pháp luật đã cụ thể hóa các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất tại nơi xét nghiệm. Theo đó, để đảm bảo tính nhân văn và quyền riêng tư của công dân, các buồng chờ xét nghiệm và nơi lấy mẫu phải được phân chia khu vực dành cho nam riêng và nữ riêng.

Trong trường hợp cơ sở xét nghiệm không có điều kiện bố trí buồng chờ riêng biệt, cơ quan chức năng phải có phương án sắp xếp cho nam và nữ đứng ở các khu vực riêng. Tuy nhiên, đối với nơi lấy mẫu trực tiếp, quy định bắt buộc phải có buồng nam và buồng nữ riêng biệt. Đặc biệt, đối với hình thức lấy mẫu nước tiểu, quá trình này phải có sự giám sát trực tiếp của cán bộ cùng giới với người được lấy mẫu.

"3. Các buồng chờ xét nghiệm và nơi lấy mẫu phải chia khu vực dành cho nam riêng, nữ riêng. Nơi không có buồng chờ riêng thì bố trí cho nam, nữ đứng riêng và nơi lấy mẫu phải có buồng nam, nữ riêng. Việc lấy mẫu nước tiểu phải có cán bộ cùng giới giám sát."

Quy trình triệu tập và các hình thức lấy mẫu xét nghiệm

Pháp luật cũng quy định rõ về trình tự thực hiện. Ban đầu, cơ quan có thẩm quyền sẽ mời người thuộc diện phải xét nghiệm đến địa điểm quy định. Tuy nhiên, nếu cá nhân đó không hợp tác, cơ quan Công an có quyền thực hiện lệnh triệu tập. Người bị triệu tập bắt buộc phải có mặt và chấp hành yêu cầu lấy mẫu theo quy định tại khoản 1 Điều 46 Nghị định 105/2021/NĐ-CP.

Các hình thức lấy mẫu vật trên cơ thể để xét nghiệm ma túy bao gồm:

• Lấy máu;
• Lấy nước tiểu hoặc thông tiểu;
• Lấy các mẫu vật khác trên cơ thể (như tóc, mồ hôi...).

Lưu ý đặc biệt khi xét nghiệm người dưới 18 tuổi

Đối với đối tượng là người chưa thành niên (dưới 18 tuổi), quy trình xét nghiệm có sự bảo hộ chặt chẽ hơn. Cụ thể, việc lấy mẫu xét nghiệm chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật. Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng: Việc lấy mẫu nước tiểu không bắt buộc phải có sự đồng ý của người đại diện, nhằm đảm bảo tính kịp thời trong việc phát hiện hành vi sử dụng chất cấm.

Thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy

Bên cạnh quy định về xét nghiệm, Nghị định 105/2021/NĐ-CP cũng làm rõ thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy là 01 năm kể từ ngày ra quyết định quản lý. Trong thời gian này, nếu người đó tiếp tục vi phạm, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ra quyết định quản lý mới và thời hạn 01 năm sẽ được tính lại từ đầu.

Các trường hợp sẽ dừng quản lý được quy định tại khoản 5 Điều 23 Luật Phòng, chống ma túy 2021 bao gồm: người được xác định là đã nghiện ma túy (chuyển sang quy trình cai nghiện), bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã phường, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng, hoặc phải thi hành án phạt tù.

Việc thực hiện nghiêm túc các quy định về buồng lấy mẫu riêng biệt không chỉ thể hiện sự tôn trọng quyền con người mà còn giúp quá trình thực thi pháp luật trở nên minh bạch, chuyên nghiệp hơn trong bối cảnh mới từ năm 2022.