hethongphapluat phối hợp cùng Báo Nhân Dân trong chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao, trong đó hethongphapluat đảm nhiệm vai trò cung cấp, đối chiếu và cập nhật nguồn dữ liệu pháp lý phục vụ nội dung tuyên truyền, cảnh báo và phổ biến kiến thức pháp luật cho bạn đọc.

Bài viết đăng trên báo Nhân Dân ngày 18/9/2026.

Gia tăng tinh vi các thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản mùa tựu trường

Thời điểm các cơ sở giáo dục trên toàn quốc đồng loạt làm thủ tục nhập học, nộp học phí cũng là lúc các đối tượng lừa đảo công nghệ cao ráo riết bủa giăng hàng loạt bẫy tinh vi. Lợi dụng sự bỡ ngỡ của tân sinh viên cùng tâm lý lo lắng, vội vàng của phụ huynh, kẻ gian đã không từ bất kỳ thủ đoạn gian dối nào để chiếm đoạt tài sản.

Theo cảnh báo từ lực lượng Công an, các hình thức gian dối không còn dừng lại ở chiêu thức gọi điện mạo danh đơn thuần. Các đối tượng đã chủ động xây dựng cả hệ sinh thái giả mạo bao gồm trang thông tin điện tử (website), trang mạng xã hội (fanpage), địa chỉ email có giao diện, logo, màu sắc nhận diện gần như trùng khớp 100% với các trường đại học, cao đẳng và trung học phổ thông uy tín.

1. Mạo danh cơ sở giáo dục để thu học phí và lệ phí nhập học

Thủ đoạn phổ biến nhất hiện nay là việc kẻ gian lập fanpage hoặc website giả mạo, sao chép nguyên văn các thông báo tuyển sinh, danh sách trúng tuyển từ kênh chính thức của nhà trường. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là chúng đã thay đổi toàn bộ thông tin số tài khoản ngân hàng nhận thanh toán hoặc mã QR code chuyển tiền.

Song song đó, nhiều đối tượng trực tiếp gọi điện, nhắn tin đóng vai cán bộ phòng đào tạo, giáo viên chủ nhiệm hay ban tuyển sinh. Chúng đưa ra lý do như "hệ thống thanh toán trực tuyến bị lỗi", "cần nộp gấp học phí trong ngày để giữ suất học" hoặc "bổ sung hồ sơ nhập học gấp". Khi gặp phụ huynh nhẹ dạ, lo con bị gạch tên khỏi danh sách trúng tuyển, kẻ gian nhanh chóng thúc ép chuyển khoản tiền hàng chục triệu đồng vào tài khoản cá nhân rồi cắt đứt liên lạc.

2. Giả mạo trường học "sập bẫy" đặt hàng, thu mua vật tư đối với doanh nghiệp

Không chỉ học sinh, sinh viên và phụ huynh trở thành nạn nhân, các đối tượng phạm tội còn mở rộng phạm vi nhắm tới các doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Kẻ gian chủ động liên hệ mạo danh ban giám hiệu hoặc bộ phận quản trị cơ sở vật chất của các trường học để đặt hàng số lượng lớn các mặt hàng như: bàn ghế học sinh, thiết bị văn phòng, thực phẩm ký túc xá, hoặc quà tặng sự kiện.

Để tạo niềm tin tuyệt đối, chúng gửi hợp đồng kinh tế giả mạo có con dấu và chữ ký phô phó. Sau khi chốt đơn hàng, các đối tượng viện lý do cần mua thêm một loại hàng hóa đặc thù từ "nhà cung cấp quen" (thực chất là đồng bọn) và yêu cầu doanh nghiệp chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán hộ. Ngay sau khi doanh nghiệp thực hiện giao dịch chuyển tiền thanh toán giúp bên thứ ba, các đối tượng lập tức chặn liên hệ và biến mất.

3. Chiêu trò phòng trọ giá rẻ và việc làm thêm online bẫy sinh viên

Đánh vào nhu cầu cấp thiết về chỗ ở và thu nhập nhập học, các kịch bản lừa đảo như cho thuê phòng trọ giá rẻ ngỡ ngàng hoặc tuyển dụng việc làm online nhẹ nhàng lương cao liên tục bủa giăng. Đối tượng yêu cầu người thuê trọ nộp tiền "giữ chỗ" hoặc bắt buộc ứng viên mua tài liệu, đóng phí làm hồ sơ, thực hiện các "nhiệm vụ chuyển tiền nhận hoa hồng". Khi nạn nhân chuyển tiền, kẻ gian sẽ khóa tài khoản, rút khỏi nhóm chat giao dịch.

Chế tài xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật Việt Nam

Hành vi lợi dụng không gian mạng, sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của cá nhân, tổ chức là vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng, tùy tính chất mức độ sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Xử phạt vi phạm hành chính

Căn cứ Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên mạng xã hội có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với tổ chức (cá nhân vi phạm mức phạt bằng 1/2 tổ chức), đồng thời buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, đối tượng vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015:

• Khung hình phạt cơ bản: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm áp dụng cho hành vi chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng (hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc các trường hợp tái phạm nguy hiểm, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự).
• Khung hình phạt tăng nặng: Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt, lợi dụng thiên tai dịch bệnh hoặc chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 20 năm.
• Khung hình phạt đặc biệt nghiêm trọng: Theo quy định tại khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, người nào chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên có thể đối mặt với mức án từ 12 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.
• Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự

Bên cạnh việc chấp hành hình phạt tố tụng hình sự, căn cứ theo khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, người thực hiện hành vi xâm phạm tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh cho nạn nhân.

Khuyến cáo hành động bảo vệ tài sản cho phụ huynh, sinh viên và doanh nghiệp

Để chủ động bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân trước bẫy lừa đảo công nghệ cao, người dân và cộng đồng doanh nghiệp cần tuyệt đối tuân thủ các quy tắc an toàn sau:

1. Xác minh đa chiều thông tin thanh toán: Phụ huynh và học sinh chỉ thực hiện giao dịch học phí thông qua danh sách số tài khoản ngân hàng chính thức công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử của trường. Tuyệt đối không chuyển tiền vào tài khoản đứng tên cá nhân.
2. Cảnh giác với yêu cầu thúc ép thời gian: Không quét mã QR code gửi từ các ứng dụng tin nhắn trôi nổi; không cung cấp mã OTP, mật khẩu Internet Banking, thông tin căn cước công dân cho bất kỳ ai.
3. Doanh nghiệp cần xác minh kỹ nhân thân đối tác: Trước khi ký hợp đồng hoặc thanh toán chuyển tiền đặt cọc cho bên thứ ba, doanh nghiệp bắt buộc phải liên hệ thoại trực tiếp tới hotline chính thức của trường học hoặc tới làm việc trực tiếp tại trụ sở.
4. Kịp thời xử lý khi phát hiện nghi vấn: Ngay khi nghi ngờ bị lừa đảo hoặc lỡ thực hiện giao dịch cho đối tượng nghi vấn, cần liên hệ ngay hotline ngân hàng phục vụ để yêu cầu tạm dừng/phong tỏa tài khoản khẩn cấp; đồng thời thu thập chứng cứ (nhật ký cuộc gọi, sao kê giao dịch, tin nhắn, mã QR) tới trình báo Cơ quan Công an gần nhất để xử lý.