Việc ban hành chính sách miễn phí sách giáo khoa được coi là một bước tiến mang tính đột phá trong việc giảm bớt gánh nặng tài chính cho các gia đình có con em theo học tại các cơ sở giáo dục trên toàn quốc. Ngày 03/07/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 271/2026/NĐ-CP quy định về chính sách miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh. Quy định mới không chỉ gỡ bỏ lo lắng tiền mua sách đầu năm học mà còn thiết lập cơ chế mượn - trả hiện đại, hướng tới tái sử dụng tài nguyên hiệu quả và minh bạch trong quản lý tài sản công.

1. Những điểm mới đột phá trong chính sách miễn phí sách giáo khoa

Theo quy định tại Điều 5 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, Nhà nước triển khai việc miễn phí sử dụng sách giáo khoa dựa trên các nguyên tắc cốt lõi:

• Cơ chế mượn - trả để tái sử dụng: Học sinh không được trao quyền sở hữu vĩnh viễn bộ sách mà sẽ nhận mượn từ thư viện nhà trường vào đầu năm học và trả lại khi kết thúc khóa học hoặc năm học nhằm tái sử dụng cho các thế hệ học sinh tiếp theo.
• Ưu tiên luân chuyển giữa các cơ sở giáo dục: Các trường học trong cùng địa bàn được tổ chức liên thông thư viện để điều chuyển sách giáo khoa còn sử dụng tốt trước khi quyết định mua sắm bổ sung, giúp tiết kiệm ngân sách nhà nước.
• Áp dụng cho cả trường công lập lẫn tư thục: Ngân sách nhà nước hỗ trợ trang bị sách cho học sinh ở cả hai hệ thống, nhưng đối với trường tư thục, sách được hỗ trợ không được hạch toán vào tài sản riêng của trường.
• Nghiêm cấm các khoản thu phí trái quy định: Căn cứ Điều 28 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, nhà trường tuyệt đối không được thu tiền đặt cọc, phí bảo quản hay bất kỳ khoản phí dịch vụ thư viện nào liên quan đến mượn sách.

2. Những đối tượng học sinh nào được miễn phí sách giáo khoa?

Chi tiết về phạm vi và đối tượng thụ hưởng chính sách được quy định tại Điều 1 Nghị định 271/2026/NĐ-CP và Điều 2 Nghị định 271/2026/NĐ-CP. Cụ thể bao gồm:

• Học sinh đang theo học Chương trình giáo dục phổ thông tại các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
• Người học thực hiện Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông.
• Người học tham gia Chương trình xóa mù chữ tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục.
• Sinh viên đại học, cao đẳng và học sinh giáo dục nghề nghiệp khi học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh được miễn học phí và miễn phí giáo trình môn học này.

Một điểm đáng lưu ý là tại khoản 6 Điều 5 Nghị định 271/2026/NĐ-CP quy định: nếu học sinh thuộc diện hưởng nhiều chính sách hỗ trợ của Nhà nước có nội dung trùng lặp thì sẽ được áp dụng một chính sách duy nhất có mức hỗ trợ cao nhất hoặc thời gian hỗ trợ dài nhất.

3. Quy trình mượn - trả và thu hồi sách giáo khoa tại các trường học

Căn cứ Điều 6 Nghị định 271/2026/NĐ-CP và Điều 7 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, quy trình giao nhận và thu hồi sách giáo khoa được chuẩn hóa như sau:

• Thời điểm giao sách: Chậm nhất 15 ngày trước ngày khai giảng năm học mới hoặc đầu học kỳ, nhà trường hoàn thành việc bàn giao 01 bộ sách giáo khoa đầy đủ tương ứng với chương trình học cho từng học sinh.
• Theo dõi sổ sách: Việc bàn giao được ghi nhận chi tiết qua sổ theo dõi mượn - trả hoặc phần mềm quản lý thư viện, xác nhận cụ thể tình trạng vật lý của sách (sách mới hay sách đã qua sử dụng).
• Thời hạn trả sách: Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc năm học, học sinh có nghĩa vụ trả lại đầy đủ bộ sách cho nhà trường. Trường hợp học sinh cần giữ sách để ôn tập, thi lại sẽ được tạo điều kiện theo quy định.

4. Xử lý trường hợp học sinh chuyển trường hoặc rút hồ sơ học tập

Văn bản Nghị định 271/2026/NĐ-CP cũng dự liệu rõ ràng các tình huống biến động học sinh để tránh làm gián đoạn việc học:

• Tại trường chuyển đi: Học sinh có trách nhiệm bàn giao trả lại đầy đủ bộ sách giáo khoa đã mượn cho thư viện trước khi hoàn tất thủ tục chuyển trường.
• Tại trường chuyển đến: Nhà trường có trách nhiệm tiếp nhận và cho học sinh mượn bổ sung ngay bộ sách giáo khoa mới kể từ ngày vào học, bảo đảm học sinh có đầy đủ tài liệu học tập ngay lập tức.

5. Quy định bồi hoàn khi học sinh làm mất hoặc hư hỏng sách giáo khoa

Trách nhiệm bảo quản sách và chế tài xử lý khi hư hỏng được quy định chi tiết tại Điều 27 Nghị định 271/2026/NĐ-CP nhằm nâng cao ý thức giữ gìn tài sản chung:

5.1. Bồi hoàn do nguyên nhân chủ quan

Nếu học sinh làm mất hoặc hư hỏng sách do cố ý hoặc thiếu cẩn thận, phụ huynh/người giám hộ có trách nhiệm bồi hoàn theo thứ tự ưu tiên:

1. Ưu tiên bồi hoàn bằng hiện vật: Mua lại đúng cuốn sách giáo khoa cùng loại, cùng danh mục và quy chuẩn kỹ thuật để nộp trả thư viện.

2. Bồi hoàn bằng tiền mặt: Mức bồi hoàn căn cứ theo thời gian đã sử dụng của sách so với giá mua sắm thực tế gần nhất:

• Mới đưa vào sử dụng hoặc dưới 01 năm: Bồi hoàn 80% giá trị thực tế.
• Từ 01 năm đến dưới 03 năm: Bồi hoàn 50% giá trị thực tế.
• Từ 03 năm đến 05 năm: Bồi hoàn 20% giá trị thực tế.
• Sách đã sử dụng trên 05 năm: Không thu tiền bồi hoàn (xem như hao mòn tự nhiên).

5.2. Trường hợp miễn bồi hoàn

Nếu sách giáo khoa bị hư hỏng, mất mát do các nguyên nhân khách quan bất khả kháng như thiên tai, bão lụt, hỏa hoạn... học sinh hoàn toàn không phải bồi hoàn bất kỳ chi phí nào.

6. Lộ trình triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa trên toàn quốc

Căn cứ Điều 9 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, lộ trình áp dụng chính sách được xác định cụ thể như sau:

• Lộ trình toàn quốc: Bắt đầu từ năm học 2029 - 2030, chính sách miễn phí sách giáo khoa sẽ được thực hiện đồng bộ cho 100% học sinh trên phạm vi toàn quốc.
• Khuyến khích địa phương thực hiện sớm: Các tỉnh, thành phố có khả năng tự cân đối ngân sách hoặc huy động nguồn lực xã hội hóa được khuyến khích triển khai sớm hơn lộ trình chung. Trong đó, ưu tiên bố trí nguồn lực thực hiện trước tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

7. Hiệu lực thi hành của quy định

Căn cứ Điều 36 Nghị định 271/2026/NĐ-CP, Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (ngày 03/07/2026). Các cơ quan quản lý giáo dục, Ủy ban nhân dân các cấp và các nhà trường chịu trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất thư viện và dự toán kinh phí để đưa chính sách an sinh giáo dục quan trọng này vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất.