Cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan hành chính nhà nước cao nhất luôn là tâm điểm chú ý của toàn xã hội, bởi mỗi sự điều chỉnh đều gắn liền với mục tiêu tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và kiến tạo phát triển. Bước sang giai đoạn mới, hệ thống các cơ quan hành pháp đã có những kiện toàn quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại.

Bộ máy Chính phủ gồm những cơ quan nào theo cơ cấu tổ chức mới?

Căn cứ quy định tại Điều 1 Nghị quyết 09/2026/QH16 của Quốc hội về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, cơ cấu tổ chức của Chính phủ gồm 14 Bộ và 03 cơ quan ngang Bộ. Sự sắp xếp này thể hiện bước tiến lớn trong công cuộc tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước, xóa bỏ sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan.

Danh sách cụ thể 14 Bộ và 03 cơ quan ngang Bộ được phân định như sau:

Phạm vi quản lý và chức năng trọng yếu của từng Bộ chuyên ngành

Để bảo đảm vận hành thông suốt, mỗi Bộ đều được Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy. Dưới đây là chức năng, phạm vi quản lý của các cơ quan đầu ngành:

1. Bộ Ngoại giao: Thống nhất quản lý đối ngoại trong toàn hệ thống chính trị

Bộ Ngoại giao là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng thống nhất quản lý nhà nước về đối ngoại theo quy định tại Nghị định 306/2026/NĐ-CP. Lĩnh vực quản lý chuyên sâu bao gồm:

• Công tác ngoại giao nhà nước và các hoạt động đàm phán quốc tế;
• Quản lý biên giới và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia trên bộ, trên biển;
• Công tác đối với cộng đồng người Việt Nam định cư ở nước ngoài;
• Hoạt động lãnh sự và bảo hộ công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài;
• Ký kết, gia nhập và tổ chức thực hiện các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế;
• Quản lý hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài và hướng dẫn cơ quan đại diện nước ngoài hoạt động tại Việt Nam;
• Cung ứng và quản lý các dịch vụ sự nghiệp công thuộc thẩm quyền.

Đặc biệt, Bộ Ngoại giao giữ vị trí đầu mối tham mưu chiến lược đối ngoại cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, điều phối nhịp nhàng giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân.

2. Bộ Tư pháp: Trọng tâm xây dựng, hoàn thiện thể chế và kiểm soát thủ tục hành chính

Theo phân định tại Nghị định 383/2026/NĐ-CP, Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm quản lý nhà nước trên 9 mảng công tác nền tảng:

• Xây dựng thể chế: Soạn thảo, thẩm định dự án luật, pháp lệnh và văn bản quy phạm pháp luật;
• Thi hành pháp luật: Theo dõi tình hình tổ chức thi hành pháp luật trên phạm vi toàn quốc;
• Thi hành án dân sự: Quản lý hệ thống cơ quan thi hành án dân sự, hành chính;
• Hành chính tư pháp: Hộ tịch, quốc tịch, chứng thực, lý lịch tư pháp, nuôi con nuôi, đăng ký biện pháp bảo đảm;
• Bổ trợ tư pháp: Quản lý luật sư, công chứng, giám định tư pháp, đấu giá tài sản, trọng tài thương mại, thừa phát lại;
• Công tác pháp chế: Nâng cao hiệu quả pháp chế các Bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước;
• Kiểm soát thủ tục hành chính: Cắt giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính;
• Bảo vệ quyền con người: Phối hợp bảo đảm và thúc đẩy các chuẩn mực quyền con người trong lập pháp và hành pháp;
• Dịch vụ công tư pháp: Quản lý nhà nước đối với các tổ chức dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp.

3. Bộ Tài chính: Cơ quan tổng hợp điều hành kinh tế vĩ mô và tài chính quốc gia

Với vai trò mạch máu kinh tế, phạm vi quản lý của Bộ Tài chính được xác lập toàn diện theo Nghị định 376/2026/NĐ-CP, tích hợp các lĩnh vực kinh tế - ngân sách trọng điểm:

• Kinh tế và đầu tư: Chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội tổng thể; quy hoạch quốc gia; đầu tư phát triển nguồn lực công và xúc tiến đầu tư trong nước, quốc tế;
• Tài chính - ngân sách: Quản lý ngân sách nhà nước, ngân quỹ quốc gia, an toàn nợ công; điều hành chính sách thuế, phí, lệ phí, dự trữ quốc gia và tài sản công;
• Thị trường tài chính: Quản lý hải quan, kế toán, kiểm toán độc lập, điều hành giá, thị trường chứng khoán, bảo hiểm thương mại và đấu thầu mua sắm công;
• Khu vực doanh nghiệp: Quản lý phát triển doanh nghiệp tư nhân, kinh tế tập thể, hộ kinh doanh và các khu kinh tế;
• Các lĩnh vực phối hợp: Thống kê quốc gia; phối hợp triển khai chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

4. Bộ Giáo dục và Đào tạo: Đổi mới căn bản hệ thống giáo dục quốc dân

Quy định tại Điều 1 Nghị định 279/2026/NĐ-CP định rõ Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý nhà nước đối với chuỗi giáo dục quốc dân liên thông gồm giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và giáo dục thường xuyên. Ngoài ra, Bộ chịu trách nhiệm giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, phát triển tiếng các dân tộc thiểu số và chuẩn hóa mạng lưới dịch vụ sự nghiệp công giáo dục toàn diện.

5. Bộ Y tế và các cơ quan chuyên trách khác

Cùng với các bộ ngành trên, Bộ Y tế chịu trách nhiệm tối cao trong việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, bao gồm y tế dự phòng, khám chữa bệnh, an toàn thực phẩm, dược phẩm và trang thiết bị y tế. Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như các Bộ chuyên ngành khác đều đóng vai trò then chốt trong việc cụ thể hóa mục tiêu xây dựng một Chính phủ hành động, kiến tạo và phục vụ nhân dân.

Ý nghĩa của việc hoàn thiện tổ chức bộ máy cơ quan ngang Bộ và các Bộ

Việc rà soát, tinh gọn số lượng cơ quan xuống còn 17 đầu mối (14 Bộ và 3 cơ quan ngang Bộ) mang lại nhiều chuyển biến tích cực:

1. Giảm thiểu tầng nấc trung gian: Tinh giản tối đa các khâu xử lý hành chính, giúp các chính sách kinh tế - xã hội được thực thi nhanh chóng từ Trung ương đến địa phương;
2. Khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm: Mỗi lĩnh vực chỉ do một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính, các cơ quan khác tham gia phối hợp theo quy chế rõ ràng;
3. Tiết kiệm ngân sách quốc gia: Giảm chi thường xuyên, tập trung nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và an sinh xã hội.

Hiểu rõ thẩm quyền và chức năng của từng Bộ, ngành không chỉ giúp các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp giải quyết thủ tục hành chính đúng nơi, đúng thẩm quyền mà còn tạo tiền đề vững chắc cho việc tuân thủ pháp luật và hội nhập kinh tế sâu rộng.