Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, vấn đề được dư luận quan tâm nhất hiện nay chính là các chế độ, chính sách đặc thù đối với người dân và đội ngũ cán bộ tại các địa phương này sẽ thay đổi như thế nào sau khi "về chung một nhà".

Chính sách đặc thù theo Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15

Theo quy định tại Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15, việc thực hiện chế độ, chính sách đặc thù đối với đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp huyện, cấp xã hình thành sau sắp xếp được phân chia theo các trường hợp cụ thể nhằm đảm bảo tính liên tục và quyền lợi tốt nhất cho các đối tượng thụ hưởng.

1. Trường hợp không thay đổi tên gọi và địa giới

Tại khoản 1 Điều 14 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 nêu rõ, khi sắp xếp ĐVHC cấp huyện mà không làm thay đổi tên gọi, địa giới của ĐVHC cấp xã thì các chế độ, chính sách đặc thù tại cấp xã vẫn được giữ nguyên như trước khi sắp xếp. Tương tự, đối với thôn, tổ dân phố không thay đổi phạm vi thì người dân vẫn tiếp tục hưởng các chính sách hiện hành.

2. Khi có sự thay đổi về tên gọi và địa giới hành chính

Đây là trường hợp phổ biến nhất khi thực hiện sáp nhập. khoản 2 Điều 14 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 quy định nguyên tắc áp dụng như sau:

• Đối với người dân: Tiếp tục hưởng chế độ đặc thù như thời điểm trước khi sắp xếp cho đến khi có quyết định mới của cấp có thẩm quyền.
• Đối với cán bộ, công chức, viên chức: Nếu nhập các ĐVHC có mức hưởng khác nhau, thì cán bộ công tác tại đơn vị mới sẽ được áp dụng mức chính sách đặc thù theo khu vực hoặc vùng với mức cao nhất của một trong các đơn vị cũ.

Thời gian áp dụng và lộ trình rà soát

Về thời gian hưởng chính sách, khoản 3 Điều 14 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 quy định thời điểm tính từ ngày Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp có hiệu lực. Trong thời hạn 03 năm, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm rà soát, công nhận hoặc đề nghị cấp có thẩm quyền quyết định việc hưởng các chế độ này cho phù hợp với tình hình thực tế của ĐVHC mới.

"Trong thời hạn 03 năm kể từ ngày nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đối với từng đơn vị hành chính có hiệu lực thi hành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tiến hành rà soát, công nhận theo thẩm quyền hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền quyết định, công nhận việc hưởng các chế độ, chính sách đặc thù đối với đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp."

Phân bổ ngân sách cho đơn vị hành chính mới

Một điểm đáng chú ý khác là việc phân bổ ngân sách. Theo khoản 4 Điều 14 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15, trường hợp nhập toàn bộ ĐVHC thì ngân sách được tính trên cơ sở cộng gộp định suất của các đơn vị cũ. Điều này giúp đảm bảo nguồn lực tài chính cho địa phương không bị sụt giảm đột ngột, tạo điều kiện ổn định bộ máy và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Như vậy, các quy định hiện hành đã bao quát khá đầy đủ các tình huống phát sinh, đảm bảo nguyên tắc không làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi chính đáng của người dân và cán bộ khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.