Cơ chế điều tiết và phân cấp nguồn thu thuế giá trị gia tăng (GTGT) giữa các cấp ngân sách luôn là bài toán trọng tâm tác động trực tiếp đến tiềm lực tài chính quốc gia cũng như tính chủ động phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương. Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 26/2026/TT-BTC quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định 73/2026/NĐ-CP, trong đó xác lập quy định đột phá về tỷ lệ phân chia nguồn thu thuế GTGT áp dụng từ năm ngân sách 2027.

Tỷ lệ phân chia thuế GTGT 70% - 30% giữa ngân sách trung ương và địa phương

Căn cứ theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 3 Thông tư 26/2026/TT-BTC, thuế giá trị gia tăng được xếp vào nhóm các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Mức phân chia cụ thể được ấn định rõ:

• Ngân sách trung ương hưởng: 70% tổng số thu thuế GTGT thuộc phạm vi phân chia.
• Ngân sách các địa phương hưởng: 30% tổng số thu thuế GTGT thuộc phạm vi phân chia.

Quy định này thể hiện bước chuyển dịch quan trọng trong việc cơ cấu lại nguồn thu quốc gia. Trung ương nắm giữ tỷ trọng chủ đạo nhằm đảm bảo nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, chương trình mục tiêu quốc gia, an ninh quốc phòng và các dự án hạ tầng liên vùng; đồng thời để lại tỷ lệ thỏa đáng cho ngân sách địa phương nhằm khuyến khích chính quyền cơ sở tích cực nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng hoạt động thương mại - dịch vụ trên địa bàn.

Các khoản thu thuế GTGT nào không nằm trong diện phân chia 70/30?

Mặc dù tỷ lệ điều tiết chung là 70% cho trung ương và 30% cho địa phương, song pháp luật quy định tỷ lệ này không bao quát toàn bộ mọi khoản thuế GTGT phát sinh trong nền kinh tế. Theo điểm e khoản 2 Điều 3 Thông tư 26/2026/TT-BTC, có hai nhóm ngoại trừ không thực hiện phân chia 70/30:

1. Số thuế GTGT được hoàn trả: Toàn bộ số tiền hoàn thuế theo quy định của pháp luật thuế giá trị gia tăng hiện hành được khấu trừ trước khi xác định số thu thực tế để phân chia.
2. Thuế GTGT từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí: Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 3 Thông tư 26/2026/TT-BTC, khoản thu thuế GTGT cùng thuế tài nguyên, thuế thu nhập doanh nghiệp từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí thuộc nhóm khoản thu mà ngân sách trung ương được hưởng 100%.

30% số thu thuế GTGT được phân bổ cho từng địa phương theo nguyên tắc nào?

Một điểm đáng lưu ý là tỷ lệ 30% dành cho ngân sách địa phương không được chia đều cào bằng hay áp dụng một hệ số cơ học giống hệt nhau cho mọi tỉnh, thành phố. Pháp luật tài chính công đã thiết lập cơ chế linh hoạt và công bằng dựa trên năng lực thực tiễn của từng vùng miền.

Cụ thể, điểm e khoản 2 Điều 3 Thông tư 26/2026/TT-BTC nêu rõ việc phân chia cho từng địa phương cụ thể sẽ được thực hiện trên cơ sở nguyên tắc, tiêu chí trong từng giai đoạn do Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định. Cơ chế này nhằm đảm bảo tính công bằng giữa các địa phương có quy mô kinh tế lớn đóng góp nhiều nguồn thu và các địa phương vùng sâu, vùng xa, miền núi có điều kiện kinh tế khó khăn hơn cần sự hỗ trợ điều tiết.

Hiệu lực thi hành và thời điểm chính thức áp dụng cơ chế mới

Về lộ trình áp dụng, các cơ quan quản lý tài chính - kho bạc và chính quyền các cấp cần nắm vững mốc thời gian quy định tại Điều 38 Thông tư 26/2026/TT-BTC:

• Văn bản Thông tư 26/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 25/03/2026 và áp dụng từ năm ngân sách 2026.
• Tuy nhiên, đối với các quy định về phân cấp nguồn thu của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương tại Điều 3 và Điều 5 (trừ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất) sẽ chính thức áp dụng từ năm ngân sách 2027.

Như vậy, các địa phương và cơ quan quản lý tài chính có khoảng thời gian chuyển tiếp trong năm ngân sách 2026 để chuẩn bị sẵn sàng hệ thống hạch toán kế toán ngân sách, rà soát dự toán thu chi và xây dựng phương án phân bổ cân đối ngân sách nhà nước chu toàn cho thời kỳ ổn định ngân sách bắt đầu từ năm 2027.